Deseta hercegovačka brigada

Svjedoci smo da se često u zadnje vrijeme, iz dnevno – političkih ili drugih prizemnih razloga  pokušava zlobno minorizirati učestvovanje Bošnjaka u NOB-u, da se nastoji minimizirati broj Bošnjaka koji je pristupio jedinicama NOV-a kao i negirati bilo kakvo postojanje partizanskih jedinica pretežno Bošnjačkog (tada Muslimanskog) sastava. Ovo naročito važi za regiju Hercegovine gdje neki pokušavaju Bošnjacima Hercegovine imputirati nekakvo ustaštvo za vrijeme drugog svjetskog rata a samo zato da bi ( i jedni i drugi) opravdali vlastite postupke tokom nedavne duple agresije na Bosnu i Hercegovinu.

Pored postojanja jedinica kao što su: Mostarski bataljon, 1.muslimanske čete Mustafa Golubić, Prozorske partizanske čete (kasnije bataljona), Muslimanskog voda iz Dživara kod Trebinja i ovaj citirani dio iz pregleda ratnog puta i nastanka 10. Hercegovačke brigade pokazuje pravi udio Bošnjaka u jedinicama NOV u Hercegovini i to uprkos tome što su Bošnjaci Hercegovine bili u početku ubijani i protjerivani od strane velikosrpskih “ustanika” koji su tada podrazumjevali i partizane i četnike. Čak šta više udio Bošnjaka u okviru 10. Hercegovačke brigade je naročito impresivan kada se uzme u obzir da je poslije četničkog “puča” ova brigada bila jedina preostale operativna jedinica ranga brigade koje je mogla predstavljati stanovništvo Hercegovine.

“Početkom avgusta 1942. godine u rejonu Prozor — Duvno — Gornji Vakuf zatekli su se Hercegovački NOP odred (Hercegovački NOP odred formiran je 23. juna 1942. godine u Suhoj u dolini Sutjeske od preostalih boraca osam hercegovačkih udarnih i 14 teritorijalnih bataljona iz ist. Hercegovine) i Mostarski partizanski bataljon (Mostarski NOP bataljon formiran je na Tisovici (pl. Prenj) krajem juna 1942. god. od preostalih boraca Konjičkog bataljona Sjevernohercegovačkog NOP odreda) a u formiranju je bio i Prozorski NOP bataljon.

Imajući u vidu perspektivu razvoja oslobodilačke borbe u Hercegovini i očuvanje kadrovskog jezgra, Vrhovni komandant NOV i POJ naredio da se od ovih jedinica u s. Sujici kod Duvna formira 10. VIII. 1942. godine Hercegovačka narodnooslobodilačka udarna brigada jačine 617 ljudi: Brigada je u početku imala naziv 1. hercegovačka, a sredinom septembra, dobija definitivnu numeraciju — 10. hercegovačka NOU brigada.

Na dan formiranja Brigada je imala tri bataljona, štab, sanitet, mtendaturu. Komandni dio štaba sačinjavali su: Vlado Šegrt, komandant, Čedo Kapor, politički komesar, Vlado Tomanović, zamjenik komandanta, Vaso Miskin Crni, zamjenik političkog komesara i Rade Hamović, načelnik štaba. Krajem avgusta u Brigadu je uključena Igmanska četa, kao 3. četa 2. bataljona, oformljena uglavnom od radnika iz Sarajeva i seljaka iz Sarajevskog polja — u stvari ostatak Kalinovičkog NOP odreda. U novembru je u sastav Brigade ušao Prozorski bataljon Trećeg krajiškog NOP odreda, kao 4. bataljon, a Livanjski bataljon »Vojin Zirojević« i Duvanjski bataljon »Mihovil Tomić« iz sastava rasformiranog Trećeg NOP odreda IV operativne zone Hrvatske — kao 5 bataljon Brigade. Istovremeno je dio bataljona »Josip Jurčević« ovog odreda popunio tada malobrojni Četvrti bataljon. Time je Brigada dostigla uobičajenu, Statutom propisanu, formaciju.

Brigada je 15. septembra 1942. imala sljedeće naoružanje: 453 puške, 2 automata, 27 puškomitraljeza, 4 mitraljeza i 100 pištolja.U novembru se njena jačina popela na 1.050 ljudi, sa gotovo jednakim brojem Srba, Muslimana i Hrvata, a sličan je, takođe, bio i brojni odnos seljaka, radnika i intelektualaca (Na Sutjesci je, na primjer, poginulo 115 Srba, 94 Muslimana, 93 Hrvata, 2 Crnogorca i 1 Jevrejin). Takav nacionalni i socijalni sastav Brigade bio je i najčvršća osnova njene snage i žilavosti na dugom borbenom putu iskivanja zajedništva, bratstva i jedinstva u oslobodilačkoj borbi naroda i narodnosti Bosne i Hercegovine.

Brigada je bila značajno kadrovsko jezgro Hercegovine, kao i susjednih dijelova Bosne i Dalmacije.

Krajem 1942. godine u 25 ćelija (bez 1. bataljona) imala je 213 članova KPJ i 41 kandidata, te 195 članova SKOJ-a. Pri prosječnom brojnom stanju bataljona od 160 boraca, to iznosi najmanje 60% komunista. Najbrojniji od ovih su bili radnici (90), seljaka je bilo 71, te 53 intelektualca. Pet žena su bile članovi KP, pet kandidati, dok broj žena članova SKOJ-a nije poznat.”

Izvor: 29. Hercegovačka Divizija; Danilo Komenović, Muharem Kreso

P.S

Ovdje bi bilo dobro spomenuti još i 13. Hercegovačku udarnu brigadu koja je nastala 25.V. 1944 u selu Gojakova Kula kod Prozora od Mostarskog bataljona i 4.bataljona 11.Hercegovačke brigade a u kojoj se također nalazio veliki broj Bošnjaka, više od jedne trečine.

Hercegovački NOP odred

(Komentari na boldirane djelove na kraju posta. Za trenutno gledanje komentara možete kliknuti na brojeve pored boldiranih rečenica).

Hercegovački NOP odred formiran je u drugoj polovini oktobra 1941. preimenovanjem Hercegovačke brigade NOP odreda u duhu Savjetovanja u Stolicama 26.11.1941. Pri formiranju imao je tri bataljona: Prvi (srez Nevesinje), Drugi (Bileća i Stolac) i Treći (Trebinje i Ljubinje). Konjički bataljon, formiran u septembru, ušao je u sastav Hercegovačkog NOP odreda krajem 1941, jer je u međuvremenu bio uključen u Bosansko-hercegovačku brigadu (1) NOP odreda. Početkom novembra Hercegovački NOP odred se naglo omasovio. Do kraja godine od 2.bataljona stvoreni su bataljoni Vladimir Gaćinović, Bilećki, Sitnički i Stolački, a od Trećeg bataljoni Nedo Čabrinović i Luka Vukalović. Formirana su u gatačkom srezu još dva bataljona: Gatački i bataljon 6.jun tako da je odred na kraju 1941. imao deset bataljona. U decembru je odred izveo nekoliko krupnijih akcija, stavio pod svoju kontrolu veći dio komunikacija i izolovao neprijateljeve garnizone u istočnoj Hercegovini. Radi bolje koordinacije dejstava u istočnoj Hercegovini i zapadnom dijelu Crne Gore u Lastvi je 4.1.1942. formiran Privremeni operativni štab za Hercegovinu (zajednički za Hercegovački i Nikšički NOPO). Početkom februara 1942 formiran je Operativni štab za Hercegovinu i partizanske jedinice u Hercegovini podjeljene na dva odreda: sjeverno od linije Mostar – Nevesinje – Gacko (srezovi: Gacko, Nevesinje, Konjic i istočni dio Mostarskog sreza) pripale su Sjevernohercegovačkom NOP odredu, dok su jedinice na teritoriji južno od linije Mostar – Nevesinje – Gacko (srezovi: Bileća, Trebinje, Stolac i južna Dalmacija) ušle u sastav Južnohercegovačkog NOPO. Do kraja aprila na 1942. na području svakog odreda formirana su po četri udarna bataljona koji su kao pokretne jedinice dejstvovali pod neposrednom komandom Operativnog štaba. U sastav Sjevernohercegovačkog NOPO ušli su bataljoni: Nevesinjska puška, Bišina, Konjički i Gatački bataljon, a JužnoHercegovačkog NOPO: Bilećki, Stolački, Luka Vukalović, Ljubomir, Šuma i Sitnica bataljon i Neretvanska četa, a u toku aprila i maja formirani su još i Ljubinjski terenski bataljon i 1.muslimanska četa Mustafa Golubić (2). Sjevernohercegovački i djelovi  Južnohercegovačkog NOPO učestvovali su sredinom aprila 1942. u napadu na Borač(3). Početkom maja Južnohercegovački NOPO izvršio je prodor ka Neretvi, do Čašljine i Metkovića, i u Konavle i potpuno paralisao neprijateljev saobraćaj na tom području. Za to vrijeme sjevernohercegovački odred je vodio uspješne borbe protiv četnika i italijanski i domobranskih jedinica u sjevernoj Hercegovini. Obadva odreda su se u trećoj neprijateljskoj ofanzivi brzo osuli, čemu su mnogo doprinijele političke greške rukovodstva NOP u Hercegovini koje su sužavale opštu političku platformu NOP.(4) Od Sjevernohercegovačkog odreda ostali su samo omladinska četa i Konjički bataljon. Pa i u tom bataljonu došlo je do četničkog puča, kada je poginulo 70 partizana(5). Ipak Konjički bataljon se, uz stalno vođenje borbi, održao do izbijanja Grupe proleterskih brigada sa VŠ na prugu Sarajevo – Mostar. Od Južnohercegovačkog odreda samo se mali broj boraca probio do Zelengore kao i djelovi 1. i 2. udarnog bataljona. Od tih snaga formiran je 14.6.1942 u s. Suhoj novi Hercegovački NOP odred jačine 330 boraca, koji je sa Konjičkim bataljonom ušao u sastav 10. Hercegovačke brigade formirane 10. avgusta u Šujici. Od preostalih boraca i partijskih radnika formiran je, kasnije, bataljon Sloboda (30 – 50 boraca), koji se uprkos teroru četnika i okupatora održao do dolaska 10. hercegovačke brigade u Hercegovinu poslije pete neprijateljeve ofanzive(6). Za to vrijeme bataljon Sloboda izveo je niz diverzija i napada na manja neprijateljeva uporišta. Poslije kapitulacije Italije, septembra 1943, stvoreni su u Istočnoj Hercegovini povoljni uslovi za masovnu mobilizaciju i razbijanje četnika(7).

Izvor: VE JNA (drugo izdanje) 1972. godine, tom Foča – Jajce

Komentar:

1 – Zanimljivo je da prvi put nailazim na neki dokaz o postojanju Bosansko-Hercegovačke brigade jer svakome ko je čitao neka od djela o drugom svjetskom ratu na ovim prostorima upada u oči da skoro nikako nema Bosanskih ili Bosansko – Hercegovačkih brigada, za razliku od Srpskih itd. Izgleda da je i ova bila kratkog daha i da se radilo uglavnom o prelaznoj formaciji.

2 - Također još jedna novost u vidu postojanja 1. muslimanske čete Mustafa Golubić, bilo bi zanimljivo saznati nešto više o ovoj jedinici kao i to iz kojeg kraja je poticalo ljudstvo koje ju je sačinjavalo. Da li se radilo o Bošnjačkom stanovništvu, komunistima Bošnjacima ili osobama koji su se osjećali Srbima muslimanske vjeroispovjesti.

3 – Ovaj napad na Borač je propraćen velikim zločinima i masakrom Bošnjačkog civilnog stanovništva a cijela poslijeratna Jugo – historiografija se bila upregnula da dokaže da se radilo o nekakvom ustaškom uporištu dok je prava istina da je napadnut kraj koji je branila skoro nikako naoružana muslimanska milicija. Jedan od razloga ovog sakrivanja istine je to što tada još uvijek nisu postojali partizani i četnici nego su velikosrpski i komunistički elementi zajedno djelovali pod nazivom ustanici a sam napad nije bio motivisan nikakvim vojnim strateškim razlozima osim onih o potrebi “čišćenja Turaka”. Više o Borču u nekom narednom članku, ako Bog da.

4 – Iz komentara o osipanju jasno je vidljivo da je gro ljudstva ovog odreda sačinjavalo Srpsko seljaštvo kojem nije baš bilo u interesu ratovati po brdima daleko od kuće i to za ciljeve koje nisu smatrali svojima. Vidljivo je i da je kod ljudstva prevladala četnička politika čekanja i nekonfrontiranja sa Njemcima kao i saradnje sa Italijanima. Do vremena osipanja glavni cilj ideologije ovih masa je bio ostvaren – Bošnjaka u istočnoj Hercegovini skoro i da nije preostalo a razvalina od NDH i njene smiješne vojske nije mogla ni da primiriše. Komentar o grešci vođstva je posebno indikativan (ako sam ga pravilno razumio) jer sugeriše, predpostavljam, lijeva skretanja, tj. pokušaj boljševizacije seljaštva i “oslobođenih” teritorija. Na stranu štetnosti takvih postupaka ali takva proleterska razmišljana rukvodstva su vjerovatno podrazumjevala i propagirnje bratstva i jedinstva, što očito, nije baš najbolje leglo “ustanicima”.

5 – Iz ovoga podatka o četničkom puču u kojem je samo u jednom bataljonu pobijeno 70 boraca sasvim je jasno da se nisu ubijali samo komesari, komadanti i osvjedočeni komunisti nego da su se poklali vjerovatno i svi borci Bošnjačke ili Hrvatske nacionalnosti. Taj podatak baca malo bolje svjetlo na prave ideale, mentalitet i idelogiju “ustanika” i “ustanka” generalno.

6 – Možda ponajbolji dokaz o masovnosti i raširenosti velikosprske i četničke ideje kod “ustanika” je ovaj podatak jer jasno govori da poslije četničkog puča partizana, osim ovih 50-tak boraca, nije bilo NIKAKO u istočnoj Hercegovini i da su oni praktično živjeli život progonjenih sve do dolaska večih formacija sa drugih prostora.

7 – Iz ovoga zadnjeg podatka vidi se ponajbolje da je slom četnika uslijedio TEK NAKON sloma Italije koje je bila glavni četnički saveznik i da je omasovljenje NOV-a uslijedilo uglavnom radi priklanjanja pobjedniku i nemanja izbora nego radi neke ubijeđenosti u ideju NOB-a ili bratstva i jedinstva. Naravno prava idelogija nije poražena nego je samo nastavila da (ne) skriveno tinja. Da je to bilo tako najbolje su potvrdili događaji iz perioda 1992 – 1995

wordpress visitor counter
Prati

Get every new post delivered to your Inbox.