Analiza operacije “Zajedno”

Ova analiza obrađuje bitku za Strmicu i Strgačinu tj. napadnu operaciju “Zajedno” koju su izvodile snage IBOG-a (Istočno-Bosanska Operativna Grupa) ARBiH. Operacija se odvijala početkom 1993. godine između 20-22 januara 1993. godine. na prostoru istočne Bosne, na širem području oko ušća Lima u Drinu odnosno kanjona rijeke Lim.
Analiza se bavi izvođenjem same operacije, njenim cjelokupnim tokom od početka do kraja, rezultatima operacije, ispoljenim slabostima ili prednosti obiju strana i strategijsko-operativnivnim kontekstom u kojem se operacija izvodila.
Radi nedostatka vremena, određenih resursa i raznih drugih razloga ovaj put nismo bili u mogućnosti korektno i ispravno citirati svaki paragraf ili rečenicu koja to zaslužuje. Umjesto toga na kraju teksta smo naveli izvore i materijale koje smo koristili za ovu analizu. Također radi istih razloga nismo bili u mogućnosti izraditi prikaz dešavanja na topografskoj karti ali smo umjesto toga ljubaznošću jednog patriotskog blogera dobili aproksimativne karte urađenu na osnovu Google Earth snimka. Mislimo da i one mogu itekako poslužiti svrsi a susretljivom i ljubaznom kolegi se i ovim putem još jednom zahvaljujemo.

Strategijsko-operativni pregled

Snage ARBiH na prostoru gornjeg Podrinja, koje su 01.11.1992 objedinjene pod jednu komandu formiranjem Istočno-Bosanske Operativne Grupe (u nastavku IBOG), tokom augusta i septembra postižu dobre borbene rezultate u napadnim oslobodilačkim akcijama, što dovodi do rasta borbenog morala boraca i naroda na tom prostoru slobodne teritorije. U takvom raspoloženju i stanju duha se planiraju i nove napadne operacije IBOG-a koje se izvode tokom decembra 1992 i jannuara 1993. godine. Tokom decembra snage IBOG-a izvode operaciju “Laufer” koja je poslije dobrog početka naišla na poteškoće i kojom se nisu postigli važniji rezultati a jedinice IBOG-a su pretrpile veće gubitke. U zadnjim danima 1992. godine (30.12.1992) snage VRS su izvršile jači napad na linije odbrane 1.Višegradske brigade gdje su u jednom trenutku ugrozili linije odbrane brigade ali je poslije intervencije komandanta brigade i grupe boraca situacija stabilizovana.
Početkom zime 1992. godine ionako teška humanitarna situacija na slobodnim prostorima gornjeg Podrinja se još više počinje usložnjavati kada su se pored pristune nestašice hrane, MTS-a i sanitetskog materijala pojavile prve hladnoće i snijegovi što je dodatno otežalo boravak snaga ARBiH na linijama odbrane. Nedostatak bilo kakve zimske opreme je dodatno pogoršao ovaj problem. Radi pojave gladi dio civilnog stanovništva Podrinja se pokreće i odlazi preko prostora Grepka na ostale slobodne teritorije što utiče i na odliv vojno sposobnog stanovništva i boraca koji odlaze za porodicama čime se slabe linije odbrane IBOG-a. Ovo je bilo naročito izraženo u zoni odgovornosti 1.Višegradske brigade ARBiH na šta je ukazuje i prepiska između ratnog predsjedništva Višegradske općine i komande 1.Višegradske brigade.

Cilj snaga IBOG-a ARBiH koje su izvodile operaciju na glavnom pravcu napada je bilo ovladavanje kanjonom Lima u bližem zadatku a zatim produžavanje dejstava prema Rudom. Na pomoćnom pravcu snage ARBiH su trebale ovladati širim rejonom sela Drinsko čime bi se stvorile predpostavke za kasnija borbena dejstva u pravcu Višegrada. Operacija je predstavljala kulminaciju napadnih oslobodilačkih dejstava ARBiH na području Višegradske općine i teren oslobođen po njenom završetku je predstavljao maksimum oslobođenih teritorija u istočnoj Bosni tokom agresije.
Snage Drinskog Korpusa VRS su na osnovu direktive GŠVRS izvodile vremenski neograničenu operaciju u dvije etape. U prvoj etapi snage Drinskog Korpusa, odnosno snage TG Višegrad (taktičke grupe) na području gornjeg Podrinja, su izvodile odsudnu odbranu HE “Višegrad” i okolnih područja dok bi ostale snage Drinskog Korpusa u donjem Podrinju učestvovale u zauzimanju područja Cerske, Konjević Polja, i Žepe. U drugoj fazi sve ove snage bi se upotrjebile u cilju zauzimanja zahvata komunikacije Višegrad – Goražde – Foča. Snage VRS na području izvođenja operacije “Zajedno” su spremale manja napadna dejstva za 23/24 januar 1993. godine i u tom smislu su se vršila izviđanja sa pogodnih objekata.

Područje Operacije

-Vremenski uslovi

Pred sami početak borbenih dejstava magla je bila jedan od značajnih faktora koji je pravio poteškoće i na glavnom i na pomoćnom pravcu. Gusta magla je onemogućavala pračenje kretanja jedinica, lociranje položaja neprijatelja i praćenja neprijateljskih reakcija. Zbog toga je odlučeno da se početak akcije odgodi dok se magla ne podigne. Do toga je došlo u jutarnjim satima prvo na pomoćnom pravcu dok se magla i dalje zadržavala na pravcima glavnog napada u kanjonu rijeke Lim. Magla se tu pokrenula tek oko 13,50 h.

-Teren

Operacija se uglavnom odvijala na poručju kanjona rijeke Lim i okolnim visovima. Snage ARBiH su sa IKM-a operacije na dominirajućem lokalitetu Sokolove Stijene imale odličnu preglednost prostora izvođenja operacije što je omogučavalo i direktnu vatru sredstvima podrške koja su bila u sastavu IKM-a. Jedinice koje su napadale sa desnog boka su također imale visinsku prednost i dobru preglednost po dubini borbene zone.

Prostor na kojem se izvodila operacija “Zajedno” je izrazito brdsko-planinski sa velikim strminama i presječen rijekom Lim. Jedina cestovna komunikacija sa desne strane rijeke Lim je put Rudo-Brodar, ispresjecana velikim brojem tunela. Sa ove ceste u području Strmice serpentine vode do mosta u Strgačini gdje se prelazi na lijevu obalu rijeke Lim. Pristup cestom je moguć jedino ovom komunikacijom i snage VRS su ovisle od nje kao jedinog pravca za brz dolazak pojačanja ili kao za pravac povlačenja. Nekoliko sporednih konjskih staza vodi iz Kaoštica u Strgačinu a postojale su i prosječene pješačke staze na okolnom terenu.

Ključni i dominantni objekat bile su Sokolove Stijene na kojim se postavio IKM tokom izvođenja operacije zajedno sa sredstvima direktne vatrene podrške. Sa tog lokaliteta bio je moguć pregled cijelog područja glavnog pravca napada. Kao ključni teren se može smatrati i stjenoviti teren iznad komunikacije Rudo – Brodar sa kojeg se mogla konrolisati cijela komunikacija od Setihovskog tunela do tunela ispod Gradine. Ključni teren i dominantne kote koje nisu igrale veliku ulogu tokom bitke su tuneli Gradina i Setihovo, kote Gradina i Vjetrenik i planina Bujak koja je služila kao rezervno KM operacije i osmatrački položaj.

Glavna prepreka je bio kanjon rijeke Lim, sama rijeka i Limsko jezero. Oni su onemogućavali manevar po širini napadnim snagama. U prepreke možemo svrstati i nekoliko tunela na cesti Rudo – Brodar naročito tunel na Gradini i Setihovski tunel. Također je prostor ispred nekih položaja VRS bio zaminiran.

Pošumljeni teren na kojem su se izvodila operacija je pružao velike mogućnosti u smislu neopaženog prilaska i infiltracije napadnih snaga što su snage ARBiH uspješno iskoristile.

Suprotstavljene strane (operativno-taktička usporedba)

Snage IBOG-a ARBiH koje su izvodile operaciju činile su jedinice iz 1.Višegradske, 1.Drinske i 31.Drinske brigade ukupne jačine oko 1000 boraca, uključujući i pozadinske jedinice. Ove snage su bile ojačane protivavionskim mitraljezima kao sredstvima direktne vatrene podrške (jedan PAM na Sokolovim Stjenama, jedan na Bujaku) u napadu. Također su bile i podržane artiljerijskom vatrom ali samo u početku operacije na glavnom pravcu i sa samo 10 ispaljenih granata.
Sastav snaga VRS je teže odrediti radi nedostupnosti relevantnih izvora u trenutku pravljenja analize tako da nije sasvim jasno koje jedinice Drinskog Korpusa, odnosno TG Višegrad su izvodile odbranu. Prema jednom izvoru snage VRS koje su se posjedale položaje sa desne strane Drine, u zahvatu borbenih dejstava operacije “Zajedno” su bile posadne čete sastavljene od vojnih obveznika starije starosne dobi i njihov zadatak je bio čisto statično defanzivne i kontradiverzione prirode. Prema drugim izvorima posredno se može zaključiti da su snage koje su izvodile odbranu bile jedinice 4.Plpbr (4. Podrinjske lake pešadijske brigade tj. Ruđanske brigade). Snage VRS koje su branile napadnuti prostor su bile ojačane i podržane oklopnim sredstvima, samohodnim protuavionskim vozilima a imali su i dovoljan broj artiljerijskih sredstava za podršku.

Moglo bi se reći da su snage IBOG-a ARBiH koje su učestvovale u operaciji “Zajedno”, i u ovom i u ranijim borbenim dejstvima, koristile pristup partizanskog ili diverzantskog načina ratovanja sa ubacivanjima i infiltracijom u neprijateljsku pozadinu i dubinu, iznenadnim napadima na ciljeve u pozadini neprijateljskih snaga, zaobilaženjem neprijateljskih utvrđenih položaja i glavnih snaga, istovremenim napadima sa fronta, bokova i pozadine uz postavljanje zasjeda interventnim jedinicama neprijatelja. Nivo obučenosti nije bio visok, jer se obuka većine jedinica nije imala kada izvoditi radi neprestanih borbenih dejstava manjeg i većeg intenziteta i nepostojanja minimalnih uslova ali su jedinice iskustvo sticale u borbama. Što se tiče ove operacije u tom smislu su jedince 1.Višegradske brigade bile najiskusnije.
Sudeći prema dostupnim izvorima snage VRS koje su se branile su bile slabijeg kvaliteta ali se može predpostaviti da su u odbrani i posjedanju odbrambenih položaja koristili doktrinu JNA koja je uz male izmjene i korekcije bila u suštini i oficijelna doktrina čitave VRS.

Iako je, kako smo već spomenuli, logistička i generalno čitava situacija sa opskrbom jedinica IBOG-a i naroda teritorije koju je IBOG branio bila izuzetno teška i skoro kritična krajem 1992 i početkom 1993, neposredno pred operaciju je preko Grbka izvršen dotur sredstava MTS-a sa slobodnih teritorija tako da je logistička situacija pred samu operaciju bila povoljnija, naravno po tadašnjim standardima i ondašnjim uslovima. Po prvi put je večina boraca kretala u borbu sa čitavim borbenim kompletom pješadijske municije a svaki borac je pored suhog obroka bio opskrbljen i visokokaloričnim artiklom (čokoladom) što je za ondašnje uslove ratovanja u IBOG-u bila prava novina.
Nije poznato stanje opskrbe jedinica VRS na pravcu napada ali iz nekih dokumenata se posredno može zaključiti da je pozadinsko obezbjeđenje opremom i municijom težih kalibara bilo lošije nego kod drugih jedinica VRS, na šta su se borci VRS i žalili. Snage VRS su bile u velikoj prednosti nad snagama ARBiH što se tiče broja prevoznih sredstava i municije manjeg kalibra što je vidljivo iz spiska zarobljenih sredstava VRS koji je nastao nakon okončanja operacije.

Borbeni moral snaga ARBiH u gornjem Podrinju je do tada bio u usponu zahvaljujući dotadašnjim uspješno izvedenim borbenim dejstvima ali se sa dolaskom zime i nastajanjem već opisanih problema u vezi toga počeo javljati problem ishrane i odlaska većeg broja vojno sposobnog stanovništva na druge teritorije. Ipak u isto vrijeme takvi problemi su imali ponekad i pozitivan efekat na borbeni moral jer su kao rješenje počeli nametati osvajanje ratnog plijena od neprijatelja u obliku prehrambenih artikala i drugih sredstava.
Moral snaga VRS koje su branile navedeni teren nij bio na visokom nivou i bilo je pristunih pojava “domobranstva”, zahtjeva za odmorom i smjenom ljudstva i opterećenosti nepovjerenjem prema civlinim strukturama vlasti.

Sistem komande i kontrole ARBiH za ovu operaciju je bio neobičan u tom smislu što su operacijom zajedno komandovali Zaim Imamović koji je bio istovremeno i Načelnik Štaba IBOG-a i komandant 1.Drinske brigade i Ahmet Sejdić koji je bio komandant 1.Višegradske brigade. Ipak čini se da ovakav aranžman nije bio problematičan niti da je uzrokovao veće probleme i da je zadovoljavajuće funkcionisao. Pomoćnim pravcem napada je komandovao R.Sobo, Načelnik Štaba 1.Višegradske brigade. Sistem veze je bio dobro razrađen, do nivoa vodova a istureni centar veze je omogućavao ometanje sistema veza snaga VRS.
Iz dostupnih izvora nije moguće saznati kako su funkcionisali sistemi KKK na strani VRS.

Cilj operacije i početne dispozicije

Cilj snaga IBOG-a ARBiH na glavnom pravcu napada je bilo u prvoj fazi uništenje neprijateljskih uporišta u Strmici i Strgačini i zauzimanje kanjona rijeke Lim do Setihovskog tunela a zatim nastavak borbenih dejstava prema Rudom. Na pomoćnom pravcu snage ARBiH su trebale u bližem zadatku ovladati prostorom sela Čačice i Stražbenica a zatim u daljnjem zadatku ovladati naseljem Drinsko čime bi se stvorile predpostavke za kasnije oslobađanje HE Višegrad i samoga grada Višegrada.
Misija snaga VRS tj. jedinica 4.Plpbr i 2.Plpbr TG Višegrad Drinskog Korpusa na prostoru izvođenja operacije je bila odsudna odbrana prostora HE Višegrad i okolnih područja mada se iz nekih izvora može zaključiti da su i snage VRS spremale svoj napad i u tom cilju izvodile izviđanja prostora Meremišlja i Međeđe.
Komanda operacije “Zajedno” je odlučila da operacijom komanduje sa prednjeg kraja, sa pozicija sa kojih se ima pregled glavnog pravca napada operacije i sa kojih se može pružati i vatrena podrška protivavionskim mitraljezima koji su bili u sastavu IKM-a. Također je odlučeno da jurišni položaji budu što bliže neprijateljskim snagama radi postizanja iznenađenja i neutralizacije efekta koji bi mogla imati neprijateljska artiljerija. Jedinice su iz rejona okupljanja krenule na jurišne položaje noć prije napada radi što ranijeg dolaska na jurišne položaje ali i pravovremenog odmora jedinica prije početka izvođenja borbenih dejstava.

Na glavnom pravcu napada borbena dejstva su izvodile jedinice iz sastava 1.Drinske, 31.Drinske i 1.Višegradske brigade. Planirano je da se napad na glavnom pravcu izvede iz dva smjera, frontalno iz pravca Kaoštica prema Strgačini radi vezanja djela snaga neprijatelja i obuhvatno prilaskom iz pravca brda Bujak i Rovanje i napadom na desni bok neprijatelja u rejonima sedla između Gradine i Bujaka, iznad područja Strmice i iznad područja Dolova i to prikrivenim prilaskom udarnih grupa na jurišne položaje u neposrednoj blizini neprijatelja a zatim iznenadnim udarom i prodiranjem u dubinu neprijateljske odbrane i borbenog poretka nakon čega bi se stavila pod kontrolu komunikacija Rudo-Brodar i tako snage VRS dovele u poluokruženje. Komanda operacije je također ušla u neposrednu blizinu neprijateljske linije i postavila IKM na lokalitet Sokolove Stijene odakle je mogla da rukovodi i komanduje operacijom, vizuelno prati tok bitke, pruža direktnu vatrenu podršku kao i da sa jednim megafonom (koji se dobro čuo u kanjonu) kao psihološko-propagandnim sredstvom utuče na moral neprijatelja.
– Na frontalnom pravcu iz područja Kaoštica prema Strgačini je napadala jedinca pod komandom E.Zebe.
Na bočnim pravcima su napadale jedinice:
– Jedinica pod komandom B.Mrše u području sedla između Gradine i Bujaka iznad Strmičkog tunela.
– Jedinica iz sastava bataljona “Vitkovići” 1.Drinske brigade u području sela Strmice.
– Jedinca iz sastava bataljona “Lim” 1.Višegradske brigade u području sela Dolovi.

Snage 4.Plpbr TG Višegrad VRS, organizovale su polukružnu odbranu sa pješadijskim položajima u rejonu Gradine, iznad sela Dolovi, iznad Gornje Strmice i u području Strgačine. U reojonu Dolova su bila smještena sredstva za podršku, dvije haubice 155mm i 105mm i minobacači 120 mm, u Strmici dvije Prage M-53 i jedna samohotka M-18. Prostor ispred nekih položaja odbrane je bio zaminiran protivpješadijskim minaama a minirani su bili i tuneli i ulazi u tunele kombinovanim pejšadijsko-tenkovskim minskim poljima.

Na pomoćnom pravcu su napad izvodile jedinice iz sastava 1.Višegradske brigade. Polazni položaj jedinica je bio iznad sela Meremišlje na sedlu između Golog Brda i Bujaka.
Nasuprot njih su se najverovatnije nalazile snage iz sastava 2.Plpbr TG Višegrad VRS koje su kolike se može predpostaviti na osnovu ranijih izvještaja branile liniju Rudine (tt. 1050) – Stražbenica u rejonu Drinskog.

napad

Glavni i pomoćni pravac napada jedinica ARBiH i linije odbrane snaga VRS

Tok akcije

U noći 20/21 01. 1993. godine nakon potvrde spremnosti sredstvima veze jedinice IBOG-a su se počele uvoditi iz rejona okupljanja na jurišne položaje. Jedinice iz sastava 1.Višegradske brigade koje su napadale na pomoćnom pravcu su prve uvedene. Jedinice iz sastava 1.Drinske i 31.Drinske brigade su dva sata kasnile na dolazak u rejon okupljanja tako da su one krenule kasnije. Zadnji su na borbene položaje krenuo IKM operacije zajedno sa sredstvima podrške.
Nakon dolaska IKM-a operacije na položaj, oko 06.00 sati, i uspostavljanja veze sa podređenim jedinicama ustanovilo se da neke jedinice još uvijek nisu stigle na jurišne položaje a kasnio je i početak napada na pomoćnom pravcu. Razlog je bila gusta magla koja je pravila smetnje kako prilasku jurišnim položajima tako i osmatranju neprijateljskih pozicija. Komanda operacije donosi odluku da se napad odloži do razilaska magle a da se do tada jedinice primire i maksimalno maskiraju na jurišnim položajima.

Uskoro, nakon razilaska magle na pomoćnom pravcu počinje napad. Jedinice na tom pravcu izvršavaju dio bližeg zadatka i probijaju dio neprijateljske linije odbrane ali bivaju zadržane u napadu upornom odbranom jednog dijela fortifikacijski utvrđenih položaja neprijateljskih snaga, kojima nisu uspjeli ovladati u početnom naletu. Kada su konačno osvojeni i ti položaji snage VRS počinju djelovati intenzivnom artiljetrijskom vatrom po napadnutom području što dovodi do povlačenja snaga ARBiH sa pomoćnog pravca napada. Tokom napada je veza komande operacije sa komandom pomoćnog pravca bila u prekidu tako da je komandant pomoćnog pravca samostalno donio odluku o obustavljanju napada i povlačenju. U napadu je ubijeno desetak vojnika VRS a nekoliko ranjeno. Snage sa pomoćnog pravca se povlače do područja Međeđe.

Na glavnom pravcu napada se magla još uvijek zadržavala a snage ARBiH su i dalje na jurišnim pozicijama vrlo blizu neprijateljskih položaja što je bilo dosta rizično jer su se povečavale šanse da dođe do njihovog otkrivanja, gubljenja efekta iznenađenja i otpočinjanja bitke pod nepovoljnim uslovima.
U rejonu Dolova jedan borac iz jedinice koja je napadala aktivira protivpješadijsku minu što dovodi do uzbune neprijateljskih jedinica i nasumičnog otvaranja vatre iz pješadijskog oružja od strane jedinica VRS sa okolnih položaja. Jedinici je naređeno da se ponešto izvuče unazad sa jurišnih položaja i da ne uzvrača na vatru.
Nakon razilaska magle, u 13.50 sati, počinje napad svih jedinca na glavnom pravcu napada. Napadu je pružena i porška direktnom vatrom PAM-a sa IKM-a na Sokolovim Stijenama kao i kratka artiljerijska podrška sa deset granata a Komanda Operacije je upotrijebila i megafon radi postizanja propagandno-psihološkog efekta na neprijateljske snage. Otpor snaga VRS je uglavnom sporadičan, paničan i slab, izraženiji otpor je jedino na područjima sedla između Gradine i Bujaka i na području Strgačine gdje u napadu gine jedan borac ARBiH što dovodi do kratkotrajne pojave panike u jedinici koja napada na tom pravcu.
Do 15.30 sve linije neprijateljske linije odbrane su probijene i prestaje organizovani otpor snaga VRS. Snage ARBiH pristupaju gonjenju neprijatelja i čišćenju terena od preostalih snaga VRS.
Spuštanjem prvog mraka Komanda Operacije, radi bolje kontrole borbenih dejstava i njihovog daljnjeg usmjeravanja, silazi sa Sokolovih Stijena na prostor Strmice. Izdata su naređenja o formiranju linija odbrane i prihvatu jedinica koje su dolazile iz pravca sedla Gradine. Nakon što je primila informaciju da se jedan dio vojnika iz sastava jedinica 1.Drinske i 31.Drinske brigade nakon okončanja uspješnog napada želi vratiti u zonu odgovornosti svojih brigada i nakon što je ostvaren kontakt sa jedinicom koja je ispod mosta u Dolovima opkolila određeni broj vojnika VRS koji su se odbijali predati, Komanda Operacije se upućuje u pravcu Dolova.
U 19.30 sati, intervencijom Komande Operacije vojnici VRS opkoljeni ispod mosta u Dolovima se predaju.
Tokom noći se ispitivanjem zarobljenih vojnika VRS saznaje da postoji još razbijenih snaga VRS koje su se krile u Strmičkom tunelu i na sedlu Gradina. Komanda operacije je odlučila da radi zamorenosti prisutnih snaga i nepostojanja rezervnih ne nastavlja napad prema Rudom a da se daljnje čišćenje terena nastavi sutra ujutro. Poslije čišćenja putne komunikacije Rudo-Brodar od mina, prilikom čega je došlo i do ranjavanja jednog borca snaga ARBiH, pristupilo se izvlačenju zarobljenog MTS-a. Tokom noći dio opkoljenih boraca iz razbijenih jedinica VRS se uspio izvući prema vlastitim linijama odbrane jer snage ARBiH nisu adekvatno izvršile opkoljavanje ovih snaga.

Snage IBOG-a ARBiH su ostvarile značajnu pobjedu koja je bila ponešto umanjena neuspjehom napada na pomoćnom pravcu i neizvršenjem daljnjeg zadatka na glavnom pravcu napada tj. ne produžavanjem napada prema Rudom i dubini neprijateljske odbrane. Ipak uzevši u obzir uslove u kojima se bitka vodila, posvemašnju inferiornost snaga ARBiH u MTS-u i oružjima većeg kalibra i težinu terena na kojem se operacija vodila može se reći da se radi o velikom uspjehu ARBiH tim prije što je zapljenjen veliki broj prijeko potrebnih sredstava, otužja i municije. Snage VRS koje su branile prostor operacije su bile ozbiljno uzdrmane pretrpljnim porazom, gubitkom velikog broja boraca, MTS-a i odbrambenih pozicija a bila je privremeno zavladala i panika među srpskim stanovništvom Rudog i okoline.
ARBiH je u ovoj akciji imala 1 poginulog borca, 1 nestalog borca, 2 teže i 3 lakše ranjena.
Jedinice VRS su imale između 10 i 15 poginulih boraca, 24 vojnika VRS je zarobljeno i uništena je jedna PRAG-a M53.
Snage ARBiH su zarobile: jednu samohotku M-18, jednu haubicu 155mm, jednu haubicu 105mm, dva brdska topa B-1 76mm, jednu M53 PRAG-a, jedan PAT 20mm, jedan minobacač 120mm, četri minobacača 82mmm, tri PAM-a 12,7mm, četri vozila, četrdeset pušaka i mitraljeza i mnogo municije svih kalibara.
Nakon izvlačenja MTS-a i čišćenja terena snage ARBiH su uspostavile novu liniju odbrane na potezu Kruševica – s.Bjegovići – Hrastovo brdo – Vrijesno brdo – kota Prizren prema rijeci Lim – s.Omočine prema Vjetreniku – Kocelj.

oslobo

Novodostignute linije odbrane snaga ARBiH i oslobođena teritorija

Ovo je bila posljednja velika ofanzivna akcija snaga ARBiH na ovom prostoru. Uskoro će snage VRS, u proljeće 1993. godine, pokrenuti veliku ofanzivu kojom će okupirati cijeli prostor općina Višegrad i Rudo i odbaciti snage ARBiH na područja u neposrednoj blizini Goražda.

Analiza

Snage IBOG-a ARBiH su uspješno masirale svu borbenu moć svojih jedinica na odlučujućem mjestu i vremenu. Sihronizovani napad svih jedinica i sredstava podrške na odlučujućem mjestu glavnog pravca napada tj. na desnom boku i brz dolazak u poziciji sa kojeg se kontrolisala jedina unutrašnja cestovna komunikacija je rezultirao brzim slomom neprijateljske odbrambene moći.

Ekonomizacija snaga je izvršena prilično dobro od strane ARBiH time što je veći dio snaga i sredstava podrške efektivno upotrebljen na glavnom pravcu napada dok je, iako neuspio, napad manjih snaga na pomoćnom pravcu spriječio bilo kakve intervencije neprijateljskih snaga 2.Plpbr VRS prema pozadini snaga ARBIH na glavnom pravcu..

Jedinice ARBiH su uspješno manevrisale pred bitku prikrivenim podilaženjem na jurišne položaje čime su se zaštitile vlastite snage i neutralisala opasnost koju je za pješadiju predstavljla artiljerijska vatra snaga VRS. Brz proboj linije odbrane i izlazak na poziciju sa koje se kontrolisala jedina cestovna komunikacija u dubini neprijateljske odbrane je rezultiralo stavljanjem neprijateljskih snaga u poluokruženje što je dovelo do panike u redovima VRS i brzog sloma organizovanog otpora.

Jedinstvo komande nije bilo zadovoljavajuće riješeno mada se mada se slabosti nisu toliko ispoljile. Postojala je dualna komanda oličena u Načelniku Štaba IBOG-a i komandantu 1.Višegradske brigade koji su zajedno upravljali borbenim dejstvima na glavnom pravcu. Također je iskazana i slabost u planiranju borbenih djestava na pomoćnom pravcu kao i slabost u toku same borbe na istom pravcu gdje komanda operacije radi pucanja veza nije imala uvid i kontrolu nad borbenim dejstvima niti je mogla donositi pravovremene odluke.

Postignuto je maksimalno iznenađenja snaga VRS uprkos preranom otkrivanju jedinice ARBIH na jednom pravcu napada. Iznenađenje je postignuto prikrivenim prilaskom noću u blizinu neprijateljskih položaja a vjerovatno je i raniji napad jedinica na pomoćnom pravcu obmanuo snage VRS u pogledu pravih namjera i pravca napada jedinica ARBiH. Vidljivo je da je napad jedinica sa obuhvatom sa desnog boka predstavljao daleko veće iznenađenje i naišao na daleko manje otpora nego frontalni napad jedinica u pravcu Strgačine i djelomično na sedlu Gradine.

Jedinice ARBiH su, radi vlastitih subjektivnih i objektivnih slabosti upjele uzeti, zadržati i iskoristiti ofanzivnu incijativu koju su stekli iznenađenjem i napredovanjem, samo do noći istog dana što je unekoliko ograničilo uspjeh ove operacije.

Cilj je djelomično ostvaren prema onome šta se bilo planiralo i šta se moglo postići. Iz dostupnih izvora može se ustvrditi da sam cilj operacije nije bio najjasnije definisan niti je bio realan u nekim segmentima ako se imaju u vidu objektivne i subjektivne slabosti snaga ARBiH u tom period kao i snaga kojima se raspolagalo na prostoru operacije.

Korišteni izvori i materijali:

Dokumenti:

– ICTY – online baza dokumenata: Direktiva br.4 GŠVRS  od 19.11.1992
– ICTY – online baza dokumenata: Naređenje za borbu Načelnika artiljerije Drinskog Korpusa Komandantu KAG od 23.01.1993. godine
– ICTY – online baza dokumenata: Odluka za dalja dejstva Komande Drinskog Korupsa Komandi Bratunačke lake pešadijske brigade od 24.11.1992. godine
– ICTY – online baza dokumenata: Borbeno Naređenje br.2 Komande Drinskog Korpusa svim jedinicama od 23.01.1993. godine
– ICTY – online baza dokumenata: Redovni borbeni izvještaj Komande Drinskog Korpusa GŠVRS od 05.02.1993. godine
– ICTY – online baza dokumenata: Redovni borbeni izvještaj Komande Drinskog Korpusa GŠVRS od 02.03.1993. godine
– ICTY – online baza dokumenata: Borbeno Naređenje TG Višegrad svim podređenim brigadama od 10.11.1992. godine
– ICTY – online baza dokumenata: Izvještaj o komandnoj odgovornosti u brigadi VRS (prevod)

Knjige:

– Ahmed Sejdić: Biti svjedok istine, Ključ, BiH; Januar 2000
–  Hamid Bahto: Sa braniocima Sarajeva i Goražda, VKBI, Sarajevo, BiH; 2008

Članci:

– e-novine, “Feljton: Otmica u Štrpcima 1993. godine – Država organizovala zločin”
– Glas Javnosti, “Pukovnik za otmicu saznao iz štampe”

PANBOŠNJAŠTVO KAO NUŽNOST OČUVANJA BOŠNJAČKOG NACIONALNOG IDENTITETA


Panbošnjaštvo šta je to?

„Panbošnjaštvo“ je neophodan i prijeko potreban metod terapije u cilju uspješnog savladavanja ove dramatične krize. Konkretno rečeno, to znači da je bošnjački nacionalni identitet na izdisaju, a da je „panbošnjaštvo“ možda posljednji i utoliko nužan način da se nacionalni identitet Bošnjaka očuva i spasi.

Autor: Dr. Ferid Muhić

1. Naslov treba biti zgusnuti ekstrakt osnovne ideje teksta, tekst pak ekspanzija naslova! Šta nam kaže naslov? U prvoj, neposrednoj ravni značenja, kaže nam da je „panbošnjaštvo“ nužni uslov – conditio sine qua non – očuvanja bošnjačkog identiteta.

Nacionalni identitet na izdisaju

2. U ravni detaljnije eksplikacije pojmova, izranjaju dva momenta. Liječničkim jezikom rečeno, to najprije znači da je već u naslovu dijagnosticirana kriza bošnjačkog identiteta, i da je ta kriza, bez obzira da li je akutna ili hronična, sasvim sigurno, krajnje ozbiljna. Drugi momenat ukazuje da je „panbošnjaštvo“, već u naslovu indicirano kao nužnost, neophodan i prijeko potreban metod terapije u cilju uspješnog savladavanja ove dramatične krize. Konkretno rečeno, to znači da je bošnjački nacionalni identitet na izdisaju, a da je „panbošnjaštvo“ možda posljednji i utoliko nužan način da se nacionalni identitet Bošnjaka očuva i spasi. U cjelini naslov jasno sugeriše da Bošnjaci imaju ozbiljan problem sa svojim identitetom, i da je prisutna kriza njihovog nacionalnog identiteta, ne samo u jednom dijelu nacionalnog korpusa, ni u okvirima samo jedne teritorije na kojoj žive, bilo u matičnoj državi, bilo u dijaspori, nego svugdje gdje god žive Bošnjaci. Zato je nužno ojačati oslabljeno osjećanje nacionalnog identiteta Bošnjaka upravo kroz potenciranje koncepta „Panbošnjaštva“ i to, s jedne strane relativizacijom svih razlika u načinu manifestovanja njihovog identiteta i okolnostima u kojima žive Bošnjaci (nacionalno, političko, kulturno okruženje, procentualna zastupljenost, teritorija, fragmentiranost, stepen kompaktnosti, odnosno kontingentnosti, tradicionalni stereotipi lokalnog identifikovanja Bošnjaka i njihovog samoidentifikovanja i td.), s druge strane pak, snažnim i argumentiranim naglašavanjem svih ključnih elemenata zajedničkog identiteta koji formiraju nacionalni identitet Bošnjaka!

Bošnjak nije nova kovanica

3. Ovaj zadatak, koliko god inače složen i dugotrajan, u osnovi je potpuno jasan u svojim bitnim tačkama. Ove tačke se svode na slijedeće korake: najprije treba podsjetiti, dokumentima pokazati i činjenicama dokazati da ime „Bošnjak“ nije neka nova kovanica, koja je tek prije dvadesetak godina (1993) usvojena od grupe političkih aktivista da bi se forsirao nekakav separatizam ili unijela zabuna u svijest Bošnjaka koji su tokom minulih decenija bili označavani kao „neopredijeljeni“, a zatim, nakon što se nikako nisu u očekivanom broju i očekivanim tempom opredjeljivali ni kao Srbi, ni kao Hrvati, bili proglašeni za „Muslimane“ sa velikim „M“. Naprotiv, odluka o nacionalnom imenu “Bošnjaci“, samo je obnovila drevno nacionalno ime „Bošnjak“, koje je notirano u istorijskim dokumentima prije više od 800 godina (Povelja Kulina Bana, a i znatno ranije). Treba jasno ukazati na činjenicu da etnonim „Bošnjaci“ figurira kao jedina nacionalna odrednica čitavog nacionalnog korpusa kroz osam stoljeća, gdje god su se pripadnici ovog naroda nalazili (pisci sa naznakom Bosnevi sreću se od Alžira, do Samarkanda, i od Jemena do Krima) sve do najnovije istorije. U ovom kontekstu, treba istaći da se raširenost etnonima “Bošnjaci“ sve do novije istorije samorazumljivo odnosila na cijelu Bosnu i Hercegovinu i da je podrazumijevala sve njene stanovnike u cjelini, bez obzira na njihovu vjersku pripadnost! T0okom cijelog XIX vijeka, Bošnjaci su bili jedinstven, homogen narod ne samo u svojim očima, nego i u očima svih svojih susjeda. Čak i najljući protivnici samostalne Bosne i Hercegovine, koji su otvoreni težili okupaciji Bosne i Hercegovine i uključivanju cijele njene teritorije u sastav sopstvene države, i sistematski radili na asimilaciji Bošnjaka u Srbe, nisu imali nikakvih dilema u pogledu nacionalne posebnosti Bošnjaka. Upravo svijest o ovoj posebnosti naglašavala je temeljitost u pripremanju uspostavljanja nacionalne hegemonije nad Bosnom i Hercegovinom i postepene asimilacije Bošnjaka. Dovoljno je ukazati na do danas potpuno prenebregnut (namjerno ili nenamjerno) podatak ostavljen bez ikakvih komentara (?) da se čak i u notorno nacionalistički inspirisanom dokumentu „Načertaniju“ Ilije Garašanina iz 1844. godine, dakle u najuticajnijem dokumentu srpskog nacionalističkog programa, stanovnici Bosne bez izuzetka nazivaju Bošnjaci! U planiranju pridobijanja susjednih naroda za prihvatanje Srbije kao zajedničke države, Ilija Garašanin smatra da je najvažnije ubijediti Bošnjake u ispravnost ovakvog rješenja. „Ako Bošnjaci ne bi ovo primili, to bi otuda kao sigurno sledovalo raskomadanje Srba na provincijalna mala knjaževstva…“, podvlači Garašanin ali odmah ističe da se Bošnjacima nikako ne smije dati nikakva autonomija, nego da moraju bezuslovno biti pod vlašću Srba i Srbije: “Ko god dakle ovom narodu (Srbima, F.M.) dobra želi on ne sme Bošnjacima nasledstveno knjaževsko dostojinstvo preporučivati… “Da Ilija Garašanin u Bosni ne vidi ne samo nikakve Srbe, ni Hrvate, nego ni Bosance, ni Hercegovce, nego samo i isključivo Bošnjake, eksplicite potvrđuje slijedeći navod: „Na istočnog veroispovedanja Bošnjake (dakle na Bošnjake pravoslavce koji su kasnije, pod uticajem jačanja srpske državne hegemonije, preimenovani u Srbe. Primjedba F.M. ) veći upliv imati, neće biti za Srbiju težak zadatak. Više predostrožnosti i vnimanija na protiv toga iziskuje to, da se katolički Bošnjaci zadobijedu. Na čelu ovih stoje franjevački fratri.“ (Kao što ne spominja nikakve “Bosanske Srbe“ nego isključivo Bošnjake pravoslavce, Bošnjake istočnog veroispovedanija, tako ovdje umjesto današnjeg pojma „Bosanski Hrvati“, Garašanin direktno koristi sintagmu „katolički Bošnjaci“, Prim. F.M. ). Razumije se samo po sebi da Ilija Garašanin samo slijedi u to vrijeme ošteprihvaćenu istinu da Bošnjaci predstavljaju jedinstven, etnički homogen nacionalni korpus, podijeljen u tri vjerske zajednice: islamsku, pravoslavnu, i katoličku. U ovom kontekstu slijedi i preporuka: „Osim toga mogla bi se kao treći stepen štampati kratka i obšta narodna istorija Bosne u kojoj ne bi se smjela izostaviti slava i imena nekih muhamedanskoj vjeri prešavših Bošnjaka“. U potvrdi ovakvog Garašaninovog stava da su praktično svi stanovnici Bosne i Hercegovine etnički homogeni Bošnjaci sa tri vjere (kao što su to i danas Albanci), može poslužiti i navod iz jednog teksta u kom Musa Ćazim Ćatić, 1910. godine piše: “Pod uticajem propagande sada se naveliko spominju u Bosni i Srbi i Hrvati, iako do prije samo 15 godina (dakle, sve do 1885 godine! F.M.) u Bosni nije bilo ni pomena o nekakvim Srbima ni Hrvatima, nego se govorilo samo o Bošnjacima i to muslimanske vjere, Bošnjacima pravoslavne vjere i Bošnjacima katoličke vjere.“ Njegova pjesma Ja sam Bošnjak, ne ostavlja mjesta ni najmanjoj sumnji da je u vrijeme njenog pisanja pojam „Bošnjak“ bio jedina opšteprihvaćena i samorazumljiva oznaka za nacionalni identitet praktično svih stanovnika Bosne i Hercegovine. Ove činjenice nedvosmisleno afirmišu nacionalnu odrednicu Bošnjaci, kao istorijski neporecivu istinu o njihovom imenu i identitetu.

4. Iz perspektive današnje situacije, u kojoj se taj isti pojam bio gotovo sasvim izgubio, jasno je da je bila potrebna ogromna medijska i ideološka akcija podržana svim sredstvima države, da bi se ovaj isti hiljadugodišnji pojam „Bošnjak“ danas gotovo izbrisao iz kolektivnog sjećanja! Zar može biti slučajno da su svi dosadašnji srpski kao i hrvatski programi usmjereni na negiranje nacionalnog identiteta Bošnjaka, zaključno sa zloglasnim memorandumima SANU, direktno falsifikovali ovaj tekst na kom su se inače inspirisali, da su izbrisali upravo ključni pojam Bošnjaci, kod autora koji eksplicite priznaje i afirmiše taj isti identitet označavajući ga isključivo upravo pojmom Bošnjaci, i primjenjujući ga doslovno na sve stanovnike Bosne i Hercegovine!?

Retuširanje povijesti

5. Brisanje oznake nacionalnog identiteta nije bilo inspirisano nominalističkim motivima. Brisanje imena, ravno je brisanju imenovanog. Ukidanje oznake ukida označeno! Tako je uslijedilo i brisanje pojma „Bosanski jezik“ – hiljadu godina dugog naziva nacionalnog jezika Bošnjaka – što je, kroz zabranu sintagme „Bosanski jezik“, zapravo bilo usmjereno na brisanje više nego hiljadugodišnje tradicije njegovog postojanja pod ovim imenom. (Prvi Rječnik bosanskog jezika štampan je 1627. godine, blizu 200 godina prijeRječnika srpskog jezika Vuka Karadžića i 200 godina prije Rječnika hrvatskog jezika, Ljudevita Gaja, dok je posljednji rječnik bosanskog jezika štampan 1898, svega 9 godina prije oficijalne zabrane upotrebe ovog naziva. Tek u posljednjih stotinjak godina počinje i sve do danas traje aktivna i intenzivna akcija inspirisana otvorenom namjerom da se retušira povijest Bosne i da se iz njene istorije potpuno uklone svi tragovi postojanja Bošnjaka, da se morem falsifikata ugasi vatra njihove državnosti, da se preoru svi zasadi njihove kulture, da se velom zaborava prekriju svi biljezi bošnjačkog etničkog korpusa, da se zauvijek zatomi ime bosanskog jezika i da se ono preinači u srpski, hrvatski, srpsko-hrvatski, hrvatsko-srpski… Debošnjakizacija Bosne, planirana i sistematski realizirana kao delegitimiranje Bošnjaka od njihove državnosti, deislamizacija Bošnjaka od njihove duhovnosti, denominacija njihovog jezika, promovisane u centralni ideološki cilj nacionalističkih strategija susjeda, pokazali su se kao veoma efikasno i gotovo letalno oružje za identitet Bošnjaka, pa čak i za njihov fizički opstanak! Cilj je bio jasan: kompletna anihiliacija Bošnjaka svim sredstvima! U mirnim vremenima taj cilj izvršavan je sistematskom denacionalizacijom falsifikatima i propagandom u koju su bili uključeni svi kadrovi, od seoskog učitelja do akademika, i od žandara do ambasadora, a u burnim ili ratnim vremenima, fizičkom eksterminacijom i genocidom!

6. Toliko je bila efikasna ova akcija debošnjakizacije Bošnjaka da je nanijela mnoge kobne rane, koje do danas ne zacjeljuju. I stvorila traume zbog kojih se mnogi Bošnjaci i danas libe svog nacionalnog imena, krzmaju od njegove upotrebe i pribjegavaju teritorijalnim odrednicama kakve su floskule „Bosanci“, „Hercegovci“, ili što je osobito groteskno, karikaturalnoj sintagmi surogata njihovog nacionalnog identiteta u formi „Bosanci i Hercegovci“ koja se koristi čak i za singular, dakle za pojedinca, (Rahmetli Akademik Nijaz Duraković, Bošnjak, od članova svoje nekadašnje partije čiji je bio osnivač i Predsjednik, ispraćen je riječima “Bio si pravi Bosanac i Hercegovac“ (??) a ne samo za nekakvu nebuloznu aluziju koja bi trebala ukazivati na nekakav kolektivno dualistički rascijepljen nacionalni identitet! Očito da su Bošnjaci dovedeni u situaciju da se osjećaju neprijatno pri samom pomenu svog nacionalnog identiteta i da, iz nekih apsolutno neprihvatljivih i neopravdanih razloga, pribjegavaju nacionalnoj mimikriji skrivajući se iza odrednice svoje građanske pripadnosti („citizenship“). Činjenica da ni bosanski Srbi, ni bosanski Hrvati, nikada i niukakvim okolnostima ne pribjegavaju ovakvoj kameleonskoj taktici, dovoljno govori o izuzetno niskom stepenu nacionalne emancipacije Bošnjaka i ozbiljnosti krize njihovog nacionalnog identiteta.

Opstanak Bosne i očuvanje nacije

7. Tri konstitutivne nacije u BiH jesu Bošnjaci, Srbi, Hrvati.

8. Ipak, Bošnjaci su još uvijek odrednica koja se rijetko koristi i teško prihvaća! Čak i u Bosni i Hercegovini, čak i od samih Bošnjaka! Šta je dovelo do takve uzdržanosti u pogledu sagledanja sopstvenog identiteta i njegovog prihvatanja? Duga je i gorka povijest Bošnjačkih stradanja, stradanja kojima su bili izloženi samo zato što su Bošnjaci! Uz žestoku medijsku propagandu, inspirisanu ideološkim strateškim ciljem da se odgodi, a po mogućnosti i da se trajno spriječi puno nacionalno samo-ostvarenje Bošnjaka i dovrši institucionalno konstituisanje bošnjačke nacije, značajan faktor je i strah Bošnjaka da isticanjem svoje posebnosti ne ugroze svoj opstanak i opstanak Bosne i Hercegovine. Sasvim neopravdan strah, mora se odmah istaći!

9. Jer, upravo suprotno je istina! Opstanak Bosne i Hercegovine kao države, može se garantovati jedino energičnom afirmacijom nacionalnog identiteta Bošnjaka! To je aksiom, to je alfa i omega, to je postulat i conditio sine qua non svake konstruktivne politike, to je temelj svake zdrave strategije, na kom se jedino može izgraditi čvrsta demokratska država i jasna građanska svijest na cijeloj teritoriji Bosne i Hercegovine!

10. Prvi korak koji se mora preduzeti, jeste definitivno razgraničavanje kompozita “Bosna“ i “Hercegovina“ koji sačinjavaju ime države i koji se, iako su po svom karakteru isključivo teritorijalno i lokalno konotirani, potpuno neopravdano transponiraju kao navodne oznake etničke i nacionalne pripadnosti u rogobatnoj formi “Bosanci“ i “Hercegovci“ – od jedine korektne forme nacionalne odrednice koja glasi “Bošnjaci“. To znači da je nužno definitivno, sistematsko i potpuno brisanje pojmova “Bosanci“, “Hercegovci“, kao i “Bosanci i Hercegovci“ iz spiska referenci koje upućuju na nacionalni identitet Bošnjaka! Kao što Hrvati nikada neće reći da su Dalmatinci, Slavonci, Zagorci, Istrani itd. kada govore o svojoj nacionalnoj pripadnosti; i kao što Srbi nikada neće reći da su po nacionalnosti Šumadinci, Piroćanci, Vranjanc (još manje da su Gedže, Čokalije, Čarapani); tako i Bošnjaci moraju najzad prestati sebe ponižavati izbjegavanjem sopstvenog nacionalnog imena i skrivanjem iza etnički i nacionalno apsolutno praznih odrednica. Oznake „Bosanci“, „Hercegovci“, „Krajišnici“, a pogotovo „Bosanci i Hercegovci“ namijenjena valjda za dvoglava čudovišta a ne za ljude, jesu ekskluzivno geografski konotirani leksemi koji ne sadrže apsolutno nikakvo etničko značenje i ne impliciraju ni jednu nacionalnu pripadnost! To se mora imati uvijek na umu! I upravo zato, ovi pojmovi se moraju definitivno izbrisati iz svake oficijalne, pa i kolokvijalne upotrebe, ukoliko je intencija takve upotrebe da se notira nacionalna, etnička i kulturna pripadnost Bošnjaka i svih drugih građana države Bosne i Hercegovine! Bosna i Hercegovina je multinacionalna država u kojoj su konstitutivna tri naroda: Bošnjaci, Srbi, i Hrvati! Na tom spisku nema nikakvih ni Bosanaca, ni Hercegovaca, pa ni Bosanaca i Hercegovaca! Ne postoji nikakva legalna, pravna, zakonska osnova da se oni spominju ni u oficijalnoj ni u svakodnevnoj upotrebi, osim kada se aludira na sve građane države Bosne i Hercegovine. U tom smislu, i samo u tom smislu, i Bošnjaci, i Srbi i Hrvati i Jevreji i Romi i svi drugi građani ove države jesu Bosanci i Hercegovci! Vrijedi se upitati, kako to da se upravo te dvije odrednice, koje kao takve ne postoje čak ni u ustavu države Bosne i Hercegovine, uporno koriste kao surogati za nacionalnu pripadnost upravo Bošnjaka i praktično isključivo samo od Bošnjaka i samo za Bošnjake, dok je za identifikovanje svoje nacionalne pripadnosti, kao što smo već istakli, ne koriste ni Srbi ni Hrvati koji takođe žive u Bosni i Hercegovini!? Tako su Bošnjaci pristali da se čak i njihovi sunarodnici, žrtve genocida u Srebrenici, izvršenog nad Bošnjacima, u medijskim komentarima i oficijalnim izvještajima, najčešće imenuju kao Bosanci i Hercegovci!?? Mora se jasno reći: svi oni koji govore da je u Srebrenici pobijeno 8.400 Bosanaca i Hercegovaca, čine krivično djelo poricanja genocida! Jer, budući da genocid znači ubijanje, istrebljenje gensa, roda, na-roda, ispuštanje nacionalne odrednice, odnosno imena Bošnjaka kao naroda i zamjena njihovog imena sa pojmom državljanstva, u suštini predstavlja postupak denominacije žrtava, te utoliko ima efekat direktnog poricanja bilo kakvog genocida. Takva formulacija zapravo sugeriše da u Srebrenici nisu ubijani Bošnjaci, pa ni Muslimani sa velikim M, nego tek slučajno sabrani i zatečeni građani BiH, pri čemu njihova nacionalna pripadnost nije igrala nikakvu ulogu!? Uporedite to sa genocidom/holocaustom. Ko bi se usudio reći da u koncentracione logore nisu odvođeni i ubijani nikakvi Jevreji, nego Nijemci, Poljaci, Jugosloveni, Grci, Bugari, Mađari, Austrijanci, Francuzi, Rumuni, jer su u Aušvicu, Osvjenćimu, Dahauu svi dovedeni bili državljani svih ovih i još nekih država!? Iako je poznato državljanstvo svih Jevreja žrtava holokausta, isticanjem zajedničkog imenitelja Jevreji, poentira se njihova etnička, nacionalna, vjerske pripadnost, na čemu se i temelji činjenica da je riječ o genocidu i holokaustu!

Bitno je biti Bošnjak!

Ali, reći će neko – u Srebrenici nisu jedine žrtve bili Bošnjaci! Moglo je biti i vjerovatno je bilo i pripadnika neke druge nacionalnosti! Sasvim nebitno. I u konclogorima su kosti ostavili pripadnici mnogih drugih naroda a ne samo Jevreji, ali osnovni cilj zločinaca bio je tamo sakupiti i likvidirati Jevreje. Što je i učinjeno. Osnovni cilj zločinaca u Srebrenici bio je masovna likvidacija upravo Bošnjaka, a ne građana BiH, i upravo zbog toga se taj zločin i kvalifikuje kao genocid!! Mnogi Bošnjaci se, mora se to otvoreno reći, uporno distanciraju od svog nacionalnog imena, pa čak i od cijele svoje nacionalne kauze. Tako je nedavno, gost TV emisije mladi pjesnik Bošnjak čitao stihove posvećene Bošnjacima ubijenim u zločinima tokom agresije na BiH prekinuo ga je drugi gost, takođe Bošnjak, riječima:“Nisu ubijani samo Bošnjaci, ubijani su i Srbi i Hrvati!“ Pogledajte vi samo taj nadobudni poriv! Pod plaštom objektivnosti, ova upadica skriva strah da se bude autentično svoj i da se punim integritetom slobodno i jasno brani sopstvena istina! Možete li zamisliti Jevreja koji bi, u ime objektivnosti, prekinuo svog sunarodnika usred TV emisije, da bi ga podsjetio kako nisu samo Jevreji bili ubijani u Drugom svjetskom ratu, nego da su ubijani i Nijemci!? Ko je ikada pokrenuo postupak protiv saveznika za civilne žrtve Nijemce, kojih je u tom istom Drugom svjetskom ratu bilo nekoliko miliona!? Ni jedno ni drugo se nije desilo i neće se desiti, jer je poštovan princip podjele na agresora i žrtvu, na osvajački i odbrambeni rat. Samo u Bosni i Hercegovini se taj princip ne poštuje, iako Bošnjaci u ratu protiv agresora 1992-95. nisu ispalili ni jedan jedini metak izvan granica svoje države! I uprkos toga, upravo sami Bošnjaci u ime nekakve „objektivnosti“ uzimaju na sebe dio krivice što su bili šrtve!? Tako jedan eminentni pisac i naučnik Bošnjak predlaže projekat u kom će se istraživati negativni stereotipi koje Bošnjaci imaju prema Srbima i Hrvatima, da bi se bolje razumjela mržnja agresora kao jedan od razloga koji ih je naveo da počine zločine i genocid nad Bošnjacima!?? I opet, pokušajte zamisliti Jevreja, istaknutog pisca i naučnika, koji bi predložio projekt za istraživanje negativnih stereotipa koje Jevreji imaju o Nijemcima, da bi se bolje razumjeli razlozi zbog kojih su ih nacisti Nijemci izložili genocidu i holokaustu!? Ako podsjetimo da je ove godine manifestacija u Ajvatovici, na najgledanijoj BiH TV, predstavljena kao „mjesto sakupljanja muslimana BiH“ (??) biće sasvim jasno koliko je i danas duboka kriza nacionalne samoidentifikacije Bošnjaka u BiH!
I pri tome je svima jasno da ni jedan jedini ubijeni Bošnjak nije bio ubijen zato što je bio građanin BiH, dakle apstraktni Bosanac ili Hercegovac, pa ni zato što je sebe deklarisao kao Bosanac i Hercegovac, nego upravo zato i samo zato što je bio Bošnjak! Zebnja da bi insistiranje na sopstvenom autentičnom nacionalnom identitetu Bošnjaka, njih ponovo dovela u poziciju da iritiraju nacionalna osjećanja sopstvenih dojučerašnjih dželata, predstavlja psihološki ključ za razumijevanje priklanjanja defanzivnoj praksi tipa kraju lađu, odnosno svih onih Bošnjaka koji se opredjeljuju za prećutkivanje svog pravog nacionalnog identiteta i koji insistiraju na etnički i nacionalno praznoj odrednici Bosanci i Hercegovci, kao navodno neutralnoj i integrativnoj formi zajedničkog identiteta svih građana BiH pa tako i samih Bošnjaka! Samo je duga povijest nacionalnog progona i stradanja, mogla dovesti do duboko tragične činjenice da jedan narod izbjegava javno prihvatiti svoje tradicionalno, istorijsko ime kao samorazumljivu oznaku svog nacionalnog identiteta! Ali, koliko god to bilo tragično za Bošnjake i koliko god optuživalo one koji su nad Bošnjacima vršili pritiske s ciljem njihove de-nacionalizacije, takva inferiornost mora prestati a strah mora biti savladan. Jer svaki strah samo perpetuira strah, i svako skrivanje obnavlja psihološke razloge koji su naveli na skrivanje! Konačno, i zato što život počinje tamo gdje prestaje strah!

Time što, kao pripadnici najbrojnije nacije u BiH i dalje s rezervom gledaju na svoje nacionalno ime, i kriju se iza navodno integrišućih odrednica državne pripadnosti, Bošnjaci samo slabe i svoje pozicije i snagu sopstvene države. Naime, u takvim okolnostima cijela država postaje krajnje nesigurna i neurotična, jer nesigurnost jednih stimuliše druge da pojačaju svoju agresivnost, dok povećan strah onih protiv kojih je ta agresivnost usmjerena, vodi u duboko nepovjerenje, pa čak i otvoren animozitet potencijalnog agresora prema potencijalnoj žrtvi! Umjesto da postane istinska multinacionalna zajednica snažno integrisana na poštovanju i punom priznanju razlika u nacionalnom, kulturnom i vjerskom identitetu, takva država generira sve snažnije frustracije kod predstavnika sve tri konstitutivne nacije, zbog čega je uspostavljanje zajedničkih interesa cijele države praktično onemogućeno! A još kada je najbrojnija nacija dovedena u poziciju permanentne društvene marginalizacije, inferiornosti u djelovanju, i defanzivnosti čak i u jednoj tako samorazumljivoj građanskoj sferi kakav je slobodna afirmacija sopstvenog identiteta, kao što je to slučaj sa Bošnjacima u Bosni i Hercegovini, problemi na koje je ukazano dodatno se komplikuju, dok šanse za uspješno zajedničko harmonično i koordinirano funkcionisanje ne postaju ni malo veće.
Stoga, i zato: Narod koji se plaši javno deklarisati svoju nacionalnu pripadnost nije ni slobodan ni emancipiran narod! Govorimo o tome u svakoj prilici i svuda zato da bismo shvatili koliko je duboka trauma koju su Bošnjaci pretrpili u minulih stotinu godinu, samo zbog javnog naglašavanja svog nacionalnog identiteta! Tolika da se još i danas mnogi Bošnjaci pa čak mnogi istaknuti intelektualci, dovoljno smjeli da kritikuju nepravdu bez obzira ko je počini i moćnike, koji god oni bili, drže podalje od njega- zapravo, drže se podalje od sebe samih i od svoje frustriranosti što jesu oni koji jesu – libe se da ga prihvate, i izabiru liniju manjeg otpora, da o sebi govore samo kao o ljudima sa teritorije na kojoj žive a ne kao o narodu, ne kao o posebnoj naciji. Govorimo zato da bi smo razumjeli kako je moguće da se taj strah od javnog i eksplicitnog nacionalnog identifikovanja, kod Bošnjaka do danas zadržao! Strah koji obuzima mnoge i danas. Kao da ovaj tekst nije pisan 20 godina nakon obnovljenog (inače, hiljadu godina starog nacionalnog imena), kao da Bošnjaka više nema i kao da ih nikada nije ni bilo! Da ne bismo iritirali Srbe i Hrvate, sebe ćemo zvati Bosanci ili Hercegovci, ili Bosanci i Hercegovci, dok će Srbi sasvim rahat u po Bosne i to praktično na pola njene cijele teritorije, osnovati svoju administrativnu jedinicu i nazvati je Republika Srpska!? Ne samo ne obazirući se da li to nekoga iritira, nego upravo svjesni da to iritira! To što Bošnjaci mahom još zaziru da prihvate svoj nacionalni identitet (?) kako za druge, tako i za sebe same, ukazuje koliko je veliko bilo njihovo stradanje dok su se tog svog imena držali, ali pokazuje i koliko nam je velik i uzvišen zadatak ostao! Vratiti jednog čovjeka iz amnezije njemu samom, osvijestiti ga, obnoviti mu sjećanje na njegovu ličnu prošlost, na to ko je i kako se zove, znači ponovo uspostaviti njegov identitet, znači prosto, spasiti ga zaborava i vratiti ga ponovo među ljude. Vratiti jedan narod sebi samom, osvijestiti ga, obnoviti mu sjećanje na njegovu kolektivnu povijest, podsjetiti ga na njegovo ime, znači spasiti taj narod od zaborava i anonimnosti, znači vratiti taj narod među druge narode, uklopiti ga u neposrednu istorijsku realnost.

Bitno je biti Bošnjak! Bošnjaci budite Bošnjaci! I opet, neka odjekuje: Bitno je biti Bošnjak! Bošnjaštvo brani Bosnu u BiH! Panbošnjaštvo brani BiH u cijelom svijetu! Naći smisao života znači: Naći nešto za šta vrijedi umrijeti i onda živjeti za to! Do sada su Bošnjaci umirali za svoj identitet, došao je dan da za svoj nacionalni identitet Bošnjaci počnu živjeti!

Analiza akcije “Ilidža”

     Nakon još jedne, ovaj put dosta duže, pauze, danas vam donosimo nešto potpuno novo. Dosadašnji pristup, prenošenje i citiranje dijelova knjiga koji se dotiču odabrane teme koju u tom trenutku obrađujemo, ovaj put ostavljamo po strani. Danas smo odlučili da vam ponudimo svojevrsnu vlastitu sintezu svih izvora do kojih smo mogli doći a koji su relevantni za temu koju danas obrađujemo. Naravno ne radi se o običnoj kolekciji svih relevantnih izvora nego o našoj analizi akcije iz naslova. Ovo radimo u vjerovanju da je takva vrsta analize daleko bolji način informisanja, suštinskog razumjevanja i širenja vidika nego obično nabrajanje izvora putem kojeg ne samo što ne bi mogli prenijeti sve izvore u tekstualnom obliku nego ni izvori ne bi ni imali smisla tako sami za sebe i istrgnuti iz konteksta. Ipak prije svega moramo iznijeti nekoliko bitnih napomena. Ovaj tekst je nastao kao uobličeni sažetak analize koju obično radimo za vlastite potrebe kada god želimo da detaljno proučimo neku bitku, određeni historijski period ili neki historijski bitan događaj. Ovakva vrsta analize je način na koji ono što nas zanima pokušavamo razumjeti koristeći  nama dostupne izvore, vršeći njihovu usporedbu i analizirajući ono što nam otkrivaju, sintezirajući i stavljajući naučeno u hronološki poredak i historijski kontekst. Obično to nije u ovako koncentrisanoj i uobličenoj pisanoj formi ali analizirajući akciju “Ilidža” učinilo nam se da bi uređujući i skraćujući tekst naša analiza mogla poslužiti kao dobar historijski članak. Mislimo da je još jedna prednost ovakve analize to što su izvori korišteni za njeno nastajanje dostupni i čitaocima tako da svako ko to želi može sam za sebe izvuči vlastite zaključke u vezi teme i formirati vlastito mišljenje koje će možda biti potpuno drugačije od našeg. Moramo također napomenuti da nemamo akademskih ili naučnih pretenzija u smislu da ovaj tekst smatramo bilo kakvim značajnim radom koji pruža bilo kakve definitivne odgovore. Ova analiza je prije svega naš pokušaj razumjevanja ove akcije tj. onoga što smo mi u vezi nje mogli zaključiti iz dostupnih izvora.

     Naravno u pravljenju ove analize pokušali smo maksimalno koristiti naučnu metodu i historiografsku metodologiju. Sama analiza je podjeljena na tri dijela: narativni, analitički i dio koji razmatra neka neodgovorena pitanja u vezi akcije. Narativni dio opisuje političke i vojne pripeme koji su prethodili samoj akciji, objašnjava politički i strategijski kontekst u kojem se akcija odigrala, izlaže plan i opisuje tok akcije. Analitički dio proučava pojedinačne faktore i događaje koji su uticali na početak, tok i završetak akcije. Zadnji dio ove analize se bavi pitanjima na koja nije nađen adekvatan odgovor u dostupnim izvorima. Izvori koje smo koristili u ovoj analizi mogu se podijeliti u nekoliko kategorija: objavljene knjige – uglavnom polumemoarske građe, orginalne dokumente vezane za samu akciju a koji se mogu naći u online bazi podataka ICTY-a, neke orginalne dokumente kao i nekoliko intervjua i novinskih tekstova također dostupnih na internetu, nekoliko videosnimaka sa Youtube-a a koji se tiču  akcije i tome slično. Dvije velike karte su rađene prema kartama iz knjige Zijada Rujanca “Opsjednuti grad Sarajevo” a ostale smo mi napravili po našem razumjevanju i analizi odvijanja situacije. Fusnotama koje se nalaze ispod cjelokupnog teksta možete pristupini tako što kliknete na broj fusnote koji se nalazi u samom tekstu.

     Ako neko od naših čitalaca nađe ovu analizu dovoljno vrijednom i relevantnom pa je odluči prenijeti u nekom drugom obliku, negdje drugo na internetu, molimo da se navede izvor odakle je analiza uzeta. Ovo napominjemo jer smo nedavno vidjeli da je jedan izrazito duhoviti gospodin uz veliko ulaganje ezoteričnih copy-paste vještina i velikog napora klikanja mišem bukvalno kopirao pola ove stranice te to postavio na jednoj stranici kao podatke “uzete od muslimanske strane”. Bez bilo kakvih navoda odakle su tekstovi preuzeti. Kakav istraživač! Naravno nećemo ni ovaj put onemogućiti kopiranje ni teksta ni slika, niti smo toliko neskromni da mislimo je ova analiza tako kvalitetna, relevantna i bitna da bi zahtjevala takve postupke, ali pozivamo na osnovnu pristojnost, intelektualno poštenje, kućni odgoj i dobar ukus kada molimo da se, ukoliko se tekst ili slika iz današnjeg članka namjerava negdje drugo prenijeti ili objaviti, ispravno navede i linkuje izvor tj. ova stranica. Give credit where credit is due – što bi rekle kolege Amerikanci.

Akcija  Ilidža

     Akcija “Ilidža” je, kao skoro i sve manje ili veće akcije, bitke i operacije izvedene radi deblokade Sarajeva, vrlo kontraverzna tema ili barem ima takav tretman u javnosti i dobrom dijelu medija. Najčešća fabula koja već godinama  prati ovu akciju je uspjeh akcije u tolikoj mjeri da je Ilidža bila pred oslobođenjem a Sarajevo pred deblokadom ali da onda stiže neshvatljivo naređenje, u većini verzija lično od Alije Izetbegovića, kojim se jedinicama naređuje da se povuku iako su bile na ivici uspjeha, čime se gubi šansa da se Sarajevo deblokira na samom početku agresije a što sve zajedno implicira tezu dogovorenog rata zločestih nacionalista sa svih strana i tome slično. Barem tako glasi najčešća verzija “popularnog” tumačenja ove akcije. Kao što će, nadamo se, ova naša analiza pokazati to ne da je samo grozomorno simplificirana i zlonamjerna priča nego dobrim dijelom i obična urbana legenda. Događaji su bili daleko komplikovaniji i oni se prije svega moraju staviti kako u politički tako i u stategijski kontekst u okviru kojeg i jesu postojali. Najčešće postavljano pitanje u vezi ove akcije je zašto je završila tako kako je završila ali ono što je također velika nepoznanica je i to kako je počela,  zbog čega, te kako se odvijala. Radi nečega ta pitanja se daleko rjeđe postavljaju. U tom smislu se nadamo da će ova analiza, a  to jeste naš skromni cilj, uspjeti baciti malo svjetla na ovu temu, barem u toj mjeri u kojoj ovlaš otškrinuta vrata osvjetljavaju mračnu sobu. Naša ambicija je da rafiniramo postavljena pitanja, da ih spustimo sa visina i nivoa generalija na nivo konkretnih pitanja na koje će biti daleko lakše naći odgovor. Ako ništa drugo nadamo se barem pokretanju korisne diskusije na ovu temu, javljaju učesnika, onih koji znaju nešto više ili bilo koga ko bi mogao, da se tako izrazimo, razbistriti mutnu vodu.

Strateški ciljevi i pripreme za rat

– Srpski ciljevi i pripreme

       Uspostavljanje kontrole nad Sarajevom i njegovom okolinom je bio jedan od strateških srpskih ciljeva. 1 Pripreme koje su vršene u svrhu ovladavanjem prostora Sarajeva su bile političke i vojne prirode i počele su vrlo rano, kako na republičkom i regionalnom tako i na lokalnom opštinskom nivou.

       Političke pripreme za ostvarivanje ciljeva Srpske Demokratske Stranke (SDS) na području Sarajeva su počele već 1991. godine. Još u zimu 1991. godine, tačnije 11.decembra, Skupština Srpskog naroda u BiH (SSN-BiH) donijela je preporuku o osnivanju Skupština Opština (SO) srpskog naroda u BiH. Tim dokumentom se preporučivalo klubovima odbornika SDS-a u SO BiH da donesu odluke o osnivanju Skupština Opština srpskog naroda. 2 Nakon toga Glavni odbor SDS-a je 19. decembra 1991. godine u ovom smislu izdao uputstvo svim opštinskim odborima SDS-a i iako se u ovom uputstvu nije zasebno spominjalo Sarajevo, Radovan Karadžić je dva dana kasnije, 21. decembra, u obraćanju pred SSN izjavio da je Sarajevo ključno za SDS-ov plan osiguravanja jednopartijske vlasti na svim prostorima naseljenim Srbima. Odmah nakon Karadžićevog obraćanja SSN je izrazila namjeru da svoje nadležnosti proširi i na grad Sarajevo ostavljajući uređenje statusa opština u gradu Sarajevu kao i dijelova grada sa većinskim Srpskim stanovništvom za posebnu odluku. 3 Nekoliko dana nakon ove skupštine i pet dana nakon primanja uputstva glavnog odbora SDS-a, 24. decembra 1991. godine, sastaju se svi rukovodioci SDS-a iz Sarajevskih opština u cilju sprovođenja dobijenog uputstva, formiranja kriznog štaba i raspodjela dužnosti. 4

      U kontekstu ovakvih velikosrpskih planova za Sarajevo, opština Ilidža, radi svoga geografskog položaja „zapadnih vrata“ Sarajeva, velikog broja cestovnih komunikacija koje su se ukrštale na prostoru opštine i etničkog sastava stanovništva, je imala važno mjesto. Prateći uputstvo Glavnog Odbora SDS-a odbornici ove stranke sa područja Ilidže, uz prisustvo svih predsjednika mjesnih odbora i predstavnika Srpske Pravoslavne Crkve, 3. Januara 1992. godine formiraju Srpsku Opštinu Ilidža koja je trebala da vrši ulogu najvišeg organa vlasti srpskog naroda na Ilidži. 5 Ta odluka se ipak drži u tajnosti do 9. januara 1992. godine kada SSN-BiH proglašava Republiku Srpskog Naroda u BiH tj. Srpsku Republiku BiH. 6 Tog datuma se i objelodanjuje odluka o formiranju Srpske Opštine Ilidža a zatim se aktivira i Krizni Štab čiji predsjednik postaje Nedeljko Prstojević koji ujedno biva proglašen i predsjednikom Srpske Opštine Ilidža. 7

      Vojne pripreme SDS-a za preuzimanje područja opštine Ilidže započinju čak i ranije i vršene su u saradnji sa Jugoslovenskom Narodnom Armijom (JNA). Ove pripreme su se odvijale u obliku nekoliko istovremenih procesa: naoružavanjem pristalica SDS-a, formiranjem paravojnih snaga i preuzimanjem legalnih institucija, posebno bezbjedonosnih, na području opštine Ilidža. Već početkom 1991. godine tadašnji komandir Stanice Javne Bezbjednosti (SJB) Ilidža, Tomislav Kovač, na prostorima Ilidže, Blažuja i Dobrinje organizuje tajne i ilegalne sastanke milicionera srpske pripadnosti. Na tim sastacima se zagovarala ratna opcija, vršilo paravojno organizovanje i naoružavanje i aktivno pripremalo za rat. Naoružanje se polutajnim kanalima dovozilo sa prostora Romanije, Pala, Trnova, Sokoca, Kalinovika ali se i preuzimalo iz kasarni JNA “Jusuf Đonlić”, “Slobodan princip Seljo” i kasarne u Neđarićima. 8 Major JNA Pero Despotović je tokom ovog perioda naoružavao paravojne formacije SDS-a na Ilidži uz tijesnu saradnju Ljube Bosiljčića, poslanika SDS-a u Skupštini Bosne i Hercegovine a Vojna Pošta 9875 u Blažuju je uz potvrde izdavala Srbima pješadijsko naoružanje i municiju. 9  Početkom marta pripadnici SJB lidža blokiraju magacin MUP-a „Donji Potok“ a zatim se naoružanje iz magacina dijele okolnom srpskom stanovništvu. Prioritetni zadatak Srpskih policijskih kadrova na Ilidži u vremenu do početka marta 1992. godine je bio jačanje Rezervnih Stanica Milicije (RSM) u Ilidži, Blažuju i Lužanima i protjerivanje i udaljavanje milicionera Bošnjačke nacionalnosti u cilju stvaranja Srpske SJB Ilidža. U tu svrhu se konspirativno djeluje, aktivno pokrivaju sistemi veza, prate policijaci Bošnjačke nacionalnosti i planirano vrše hapšenja i ostale represivne mjere nad Bošnjačkim stanovništvom. Ove mjere dobivaju svoj krajnji izraz kada se početkom marta ustrojava Srpska SJB Ilidža koja oficijelno zaživljava prvog aprila nakon čega se uposlenicima djele rješenja o stvaranju srpske milicije Ilidže. 10 Dolaskom mjeseca aprila situacija se u cijeloj BiH usložnjava i tada događaji počinju da skoro sustižu jedan drugi. Početkom aprila (2. i 3. a zatim i 5.aprila) snage SJB Ilidža postavljaju barikade na glavnim saobraćajnicama u području Nedžarića, Kasindolske ulice, Doma Zdravlja, Butmirske ulice, Instituta za Fizijatriju i Rehabilitaciju i na ulazu u Otes uz istovremeno preuzimanje i zaposjedanje svih važnijih zgrada i institucija na urbanom dijelu opštine. Ove uspostavljene barikade su u suštini služile za kasnije formiranje prvih borbenih linija. Snage SJB Ilidža zatim 04.04 1992. godine učestvuju u prepadu i pljački Baze Specijalne Policije u Krteljima, u čemu su se naročito ističu pripadnici RSM Vojkovići, odakle se otuđuje dvanaest oklopnih vozila od kojih dva završavaju na prostoru Ilidže. 11 Dan nakon ovog prepada 5.aprila 1992. godine Tomislav Kovač organizuje preuzimanje SJB Ilidža koje prolazi bez ikakvog otpora ,prilikom kojeg Srpski policajci SJB Ilidža stavljaju srpske trobojke na službene kape, a nakon toga se javno zabranjuje dolazak na posao policajcima nesrpske nacionalnosti. 12 Istog dana se formira i Srpska Teritorijalna Odbrana Ilidža što se obrazlaže izlikom da Zelene Beretke pucaju na Srpske civile na Dobrinji 13 a već sutra 6. aprila snage JNA u sadejstvu sa oružanim formacijama SDS-a zatvaraju sve prilaze gradu Sarajevu. 14 JNA istog dana premješta i dvije haubičke baterije na Ilidžu a glavninu ovih baterija raspoređuje u kasarnu Butilama i na rejon Plandišta. 15 U subotu 18. aprila, srpske snage okupiraju područje hotela na Ilidži. 16

– Ciljevi i vojno-političke pripreme vlade RBiH i ostalih patriotskih snaga

      Deblokada grada Sarajeva je tokom cijelog toka odbrambeno-oslobodilačkog rata bila jedan od najvažnijih političko-vojnih strateških cijeva Vlade RBiH i borbe koje su se vodile na Ilidži krajem aprila 1992 godine su bile prvi od mnogih pokušaja deblokiranja Sarajeva. Sama činjenica da se Ilidža morala oslobađati kao i način na koji su se vodile pripreme i borbe za njeno oslobođenje je po našem mišljenju posljedica specifičnih okolnosti i načina na koji se organizovala odbrana BiH a pogotovo Sarajeva i njegovih prigradskih djelova.

      Organizovanje snaga lojalnih Vladi RBiH i planiranje i organizovanje odbrane Bosne i Hercegovine i posebno prostora Sarajeva se kretalo na dva paralelna mada odvojena kolosijeka. Takva situacija ima svoje opravdanje u tome što se u vremenu do aprila 1992. godine za zaštitu države i naroda nije moglo potpuno računati na tada legalne snage sigurnosti TO BiH i MUP-a BiH koje su u velikoj mjeri, a pogotovo na višim komandnim i rukovodećim položajima, popunjavali kadrovi i simpatizeri SDS-a. 17 Pogotovo se nije moglo računati na JNA koja je tokom 1991. godine u Hrvatskoj pokazala modus svog budućeg djelovanja i u BiH. Upravo radi toga je organizovanje i planiranje odbrane BiH teklo paralelno: kroz odbrambene institucije sistema (TO i MUP) i kroz organe Stranke Demokratske Akcije (SDA). Napuštanje legalnih institucija vlasti od strane srpskih kadrova i njihov ispoljeni institucionalni separatizam (osnivanje Srpske Republike BiH, Srpskih opština, Sprske TO, Srpske policije itd.) je dovelo do konvergencije i eventualnog uedinjavanja dva plana odbrane RBiH i njenog naroda.

      Organizovanje odbrane BiH kroz ilegalni rad je započelo 1991. godine. Na savjetovanju delegata SDA koje je održano 10.juna 1991. godine formiran je Savjet za Nacionalnu Odbranu muslimanskog naroda. U istom mjesecu su od strane kadrova SDA i jednog broja profesionalnih vojnih lica, bivših oficira JNA, urađeni prvi preliminarni propisi i koncepti za organizovanje odbrane zemlje. 18 Na sastanku Glavnog Odbora stranke SDA i djela ovog Savjeta u Hrasnici avgusta 1991. godine formiran je vojni dio ovog Savjeta koji je dobio naziv Patriotska Liga (PL). Ovaj vojni dio (PL) je bio konstantno pojačavan bivšim oficirima JNA patriotskog opredjeljenja koji su u to vrijeme napuštali ili dezertirali iz JNA. Zadatak koji je vojni dio PL dobio je u svojoj osnovi bio: pripremanje vojne odbrane RBiH i osnivanje vojnih formacija PL na cijelom području BiH. U oktobru 1991. godine je formiran Glavni Štab Patriotske Lige za BiH. Ovaj štab je odlučio da u sve regije BiH šalje koordinatore sa zadatakom da oni u ovim regijama formiraju jedinice, naprave plan odbrane i dojavljuju kretanje paravojnih srpskih jednica. 19 Jedan od ključnih događaja u ovom vremenu je sastanak vodstva PL i Predsjednika Predsjedništva RBiH Alije Izetbegovića. Sastanak se odigrao u Hrasnici 2.decembra 1991. godine i na njemu je Izetbegoviću predočen koncept organizovanja odbrane zemlje, posebno odbrane sarajevske regije. Predsjednik Izetbegović je taj koncept prihvatio mada je prema kasnijim izjavama prisutnih članova PL na tom sastanku rekao da još ima rezervi prema mogućnosti da će doći do oružanog sukoba u Bosni i Hercegovini. U svjetlu toga je Izetbegović izrazio mišljenje da se nada da takvo nešto (organizovanje odbrane) možda i neće biti potrebno jer se vode pregovori o mirnom rješavanju krize. Ipak na sastanku je pristankom Izetbegovića usvojen predloženi koncept odbrane a grupa iz PL koja je osmišljavala ovaj plan je spojena sa jednom grupom iz SDA koje je također pripremala svoj koncept odbrane države. 20

      Za razliku od ovog planiranja odbrane u ilegali, do organizovanje odbrane BiH kroz institucije države BiH je došlo prilično kasno, skoro u posljednji čas. Razlog tome je što praktično i nije bilo moguće nikakvo javno i službeno organizovano djelovanje kroz institucije u ovom smislu dok su u Predsjedništvu i ostalim organima vlasti sjedili predstavnici ili pristalice SDS-a, koje bi sve odluke u tom smjeru blokirale. Ovo je bilo posebno ispoljeno u institucijama zaduženim za odbranu i sigurnosti poput TO i MUP-a. Zbog toga političke odluke Predsjedništva u ovom smislu postaju više relevantne tek u aprilu 1992. godine nakon ostavki Biljane Plavšić i Nikole Koljevića.

     Tada početkom aprila dolazi do skoro stalnih zasjedanja Predsjedništva BiH koje u tim aprilskim danima donosi veliki broj važnih i presudnih odluka. Predsjedništvo SRBiH na sjednici od 4.aprila 1992. godine donosi zaključak da se izvrši mobilizacija jedinica Teritorijalne Odbrane Grada Sarajeva i svih opština SRBiH kao i cjelokupnog rezervnog sastava milicije SRBiH. Na istoj sjednici je zaključeno da se od JNA zatraži vraćanje naoružanja i materijalno tehničkih sredstava (MTS) opštinskih i regionalnih štabova Teritorijalne odbrane BiH, koje je JNA ranije izuzela i stavila pod svoju kontrolu. Sutradan 5.aprila 1992. godine održana je sjednica Savjeta za Narodnu Odbranu grada Sarajeva na kojoj je donesena odluka da se izvrši djelimična mobilizacija u svim štabovima TO što se istog dana i izvršava . Nakon događaja koji su se desili 5.aprila na prostoru Sarajeva, na dan međunarodnog priznanja BiH, 6.aprila 1992. godine Predsjedništvo donosi nekoliko zaključaka od kojih se po važnosti za odbranu države izdvajaju zahtjev za osiguravanjem prekida vatre i prekidanje sukoba suprotstavljenih strana i odluka o uvođenju vandrednog stanja na teritoriji grada Sarajeva, što je podrazumjevalo uvođenje policijskog sata i ostalih mjera. Dva dana poslije, 8.aprila, Predsjedništvo donosi odluku o proglašenju neposredne ratne opasnosti i odluku o organizovanju Štaba Teritorijalne Odbrane Republike Bosne i Hercegovine (ŠTO RBiH). 21 Sutradan na sjednici od 9.aprila Predsjedništvo donosi i odluku o objedinjavanju svih naoružanih snaga na teritoriji RBiH. 22

     Sredinom mjeseca aprila Predsjedništvo RBiH a nakon njega i ŠTORBiH donose nekoliko odluka koje imaju direktan i neposredan uticaj na bitku koju opisujemo. Na sjednicama od 13. i 14. aprila 1992. godine Predsjedništvo usvaja stav da je u BiH na sceni sukob između totalitarnih agresorskih snaga koje predvodi SDS-a a koje imaju ideološke centre van BiH i institucija legalnih vlasti RBiH te se stoga sukob ne može karakterisati kao unutrašnji sukob na etničkim osnovama ili građanski rat. Predsjednik Predsjedništva Alija Izetbegović tom prilikom iznosi stav da se Sarajevo mora odbraniti po svaku cijenu. Također se na ovoj sjednici zaključilo da se pozove JNA da ne napada snage TOBiH, da uspostavi punu saradnju sa snagama TO BiH , da se stavi pod komandu legalnih vlasti RBiH i da onemogući snage agresora da djeluju. Sljedeći stav koji je usvojen na toj sjednici a koji je možda bio presudan za bitku koju analiziramo je bio da: ukoliko snage JNA ne žele prihvatiti prethodni uslov sprječavanja djelovanja snaga agresora prihvata se ulazak snaga JNA kao tampon zone između snaga legalne vlade RBiH i snaga agresora. 23

     Prateći odluke Predsjedništva RBiH, ŠTORBiH 12.aprila izdaje direktivu za odbranu suvereniteta i nezavisnosti RBiH a zatim na osnovu ove direktive 14.aprila upućuje i naređenje Regionanom Štabu Teritorijalne Odbrane Sarajeva (RŠTO) za odsudnu odbranu grada Sarajeva. U ovom naređenju su postavljena tri zadatka jedinicama RŠTO Sarajevo: zaštita vitalnih objekata u gradu Sarajevu, blokada Kasarne „Maršal Tito“ (KMT) i otvaranje komunikacije Sarajevo – Hadžići. 24

      Nismo mogli doći do detaljnih podataka kako je teklo organizovanje snaga lojalnih vladi RBiH na području opštine Ilidža te kako su snage SDS-a uspjele bez bilo kakvog ozbiljnijeg sukoba preuzeti urbano središte opštine. Ipak iz onih izvora koji su dostupni i iz onoga što se može zaključiti dedukcijom i analogijom mislimo da je razlog u najvećoj mjeri ležao u nacionalnom sastavu po mjesnim zajednicama (MZ) opštine Ilidža. Mada su Bošnjaci sa 29.000 stanovnika imali relativnu većinu na području opštine i mada su Srbi brojali tek 25.000 od ukupno 68.000 stanovnika opštine primjetno je da su Srbi imali ili apsolutnu ili relativnu većinu u svim MZ opštine Ilidža koje su pristalice SDS-a okupirale početkom aprila. 25 To se posebno odnosi na MZ na prostoru kojih se odvijala bitka kojom se bavimo (mjesne zajednice Vrelo Bosne, Ilidža Centar, Lužani, Pejton). Ova teorija također može poslužiti da objasni zašto nije došlo do preuzimanja MZ gdje Srbi nisu imali većinu i odakle se ustvari i krenulo sa organizovanjem otpora velikosrpskoj agresiji na području opštine i pokrenula sama akcija oslobađanja Ilidže koju opisujemo. To su prigradske MZ Hrasnica 1 i 2, Sokolović Kolonija i Butmir gdje su Bošnjaci imali skoro apsolutnu većinu a prema gradu se može izdvojiti Otes koji je također ostao slobodan a koji je imao skoro podjednak broj Bošnjaka i Hrvata i ubjedljivu Srpsku manjinu. 26  Ista teorija vjerovatno nudi odgovor i na pitanje zašto pristalice SDS-a nisu uspjele preuzeti rezervne stanice milicije (RSM) u Hrasnici, Skolović Koloniji i Butmiru koje su ostale lojalne legalnim vlastima RBiH. I u tom slučaju je nacionalni sastav kako samih stanica tako i MZ u kojima su se nalazile vjerovatno imao presudan uticaj. Zametke prve organizovane odbrane i prvih jedinica odbrane iznad nivoa samoorganizovanih grupa građana možemo vjerovatno tražiti u ovim snagama rezervnog sastava policije i u jedinicama PL sa područja Hrasnice, Sokolović Kolonije i Butmira. Ove snage su prvi put javno pokazale svoje prisustvo tokom tzv. martovskih barikada kada su postavile kontrabarikade na ulazu u Sokolović Koloniju iz pravca Ilidže i na ulazu u Hrasnicu iz pravca Vojkovića. Isto je ponovljeno i tokom tzv. aprilskih barikada. Nakon toga vjerovatno i dolazi do okrupnjavanja ovih sastava do nivoa lahke pješadijske čete. (karta br.1)

Karta br.1

      U prvim danima aprila 1992. godine u Predsedništvu RBiH i u operativnom centru komandovanja ŠTORBiH se nezavisnim procjenama došlo do zaključka da prostor Ilidže predstavlja u tom trenutku možda najslabiju kariku u opsadnom prstenu koji su velikosrpske snage stvarale oko Sarajeva. Analizom dobijenih izvještaja i praćenjem događaja uočilo se da na prostoru Ilidže nije bilo kasarni JNA, da je opština imala većinski nesrpsko stanovništvo kao i to da su do tog vremena Hrasnica, Sokolović Kolonija i Butmir kao i sam masiv planine Igman koja dominira prostorom Sarajevskog polja ostali pod kontrolom snaga Vlade RBiH te da je to već tada to predstavljao jedini put ka ostatku slobodne teritorije. U isto vrijeme vladala je i zabrinutost da bi okupacijom tog prostora od strane velikosrpskih snaga došlo do totalne blokade Sarajeva što bi imalo nesagledive posljedice po cijelu državu. Početne procjene su bile da okupirani prostor Ilidže posjeda jedna paravojna formacija SDS-ovih rezervista i dvije-tri patrole JNA uz određeni broj dobrovoljaca iz Srbije. Snage PL u Hrasnici, Sokolović Koloniji i Butmiru su već bile organizovane u jedinice jačine čete ali Štab TO Ilidža nije imao komandanta. Već početkom aprila je ŠTORBIH pokušao narediti napad međutim to nije urodilo plodom radi više razloga: problema koji su zbog pitanja subordinacije postojali na liniji PL – TOBiH,  usitnjenosti jedinica PL i grupa naoružanih građana na tom prostoru i zbog nepostojanja bilo kakve više komande ili štaba koji bi objedinjavao ove grupe i rukovodio i komandovao. Zbog toga se po nalogu Predsjednika Predsjedništva Alije Izetbegovića a zatim naredbom komandanta TORBiH upućuje Enver Hadžihasanović na mjesto komandanta TO Ilidža. On formira štab i mobilne jedinice a zatim po naređenju priprema akciju oslobađanja Ilidže i povezivanja sa ostatkom grada Sarajeva. 27

Planiranje akcije Ilidža i njeno izvođenje

– Plan akcije Ilidža

     Cilj akcije „Ilidža“ je bio oslobađanje Ilidže i spajanje snaga OpŠTO Ilidža sa snagama OpŠTO Novi Grad. Ovaj zadatak je bio u skladu sa naređenjem koje je ŠTO RBiH 14. aprila uputio RgŠTO Sarajevo a u kojem se između ostalog naređivalo izvođenje borbenih dejstava u cilju otvaranja komunikacije Sarajevo – Hadžići. 28 Izvođenje akcije je također bilo i u skladu sa instrukcijama o konsolidaciji snaga i stablizaciji situacije na slobodnim Ilidžanskim teritorijama koje je 17. ili 18.aprila Enver Hadžihasanović dobio direktno od Predsjednika Izetbegovića, neposredno prije nego što je naredbom ŠTORBiH postavljen za komandanta OpŠTO Ilidža. 29 Uspješno izvršenje akcije je podrazumjevalo razbijanje separatističkih snaga SDS-a na urbanom dijelu opštine Ilidža i deblokiranje putnih komunikacija koje vode iz grada preko Ilidže do Hrasnice. U suštini to je značilo deblokadu grada Sarajeva. 30

     Prema obavještajnim podacima na osnovu kojih je akcija planirana, na prostoru Ilidže su se branile velikosrpske snage jačine jednog bataljona rezervnog sastava milicije uz nešto dobrovoljačkih jedinica SDS-a, manje paravojne grupe iz Srbije i jednog mehanizovanog odjeljenja JNA (dva transportera). 31 Ono što se može saznati iz ostalih izvora donekle potvrđuje neke od ovih podatka. Na Ilidži jeste postojala jedinica SJB Ilidža pod komandom Tomislava Kovača, također je bila prisutna i jedinica Srpske Teritorijalne Odbrane Ilidža, nepoznate snage a velikosrpske snage su raspolagale određenim brojem oklopno-mehanizovanih sredstava u vidu dva policijska transpotera koji su otuđeni iz baze specijalne policije u Krteljima još 5.aprila i dovezeni na Ilidžu. 32 Osim artiljerijske baterije na Plandištu nije poznato da li je bilo drugih jedinica JNA na samom pravcu napada. Nije jasno kako je bilo organizovano rukovođenje i komandovanje borbenim dejstvima Srpskih snaga na Illidži ali je iz dostupnih izvora jasno da je odbranom upravljao Tomislav Kovač kao komadant Srspke SJB Ilidža. 33 Nije poznato kakvu i koliku ulogu je tokom ove akcije imao Nedeljko Prstojević kao predsjedavajući Kriznog Štaba Srspke Opštine Ilidža. Isto tako iz dostupnih izvora nije moguće zaključiti koje jačine su bile SDS-ove snage na prednjem kraju odbrane ali uzevši u obzir brojnost ukupnih velikosrpskih snaga na Ilidži, dužinu fronta, konfiguraciju odbrane, širinu branjene zone i doktrinu koju su upotrebljavale velikosrpske snage moglo bi se predpostaviti da su prve linije odbrane na pravcu napada posjedale i branile snage jačine oko 100 boraca. Ukupne snage u odbrani bi se mogle procjeniti na 350-400 ljudi. Snage SDS-a koje su izvodile odbranu su bile bolje naoružane, bolje opskrbljene municijom i težim pješadijskim naoružanjem nego snage TO BiH koje su napadale. Također su imali vatrenu podršku od već spomenute artiljerijske jedinice JNA na Plandištu a prije same bitke su bile ojačane i jednom jedinicom Srpske SJB Hadžići nepoznate snage koja je posjela liniju u Pejtonu. 34

      Snage OpŠTO Ilidža koje su vršile napad bile su organizovane u četri jedinice, svaka jačine jedne lahke pješadijske čete. Po nekim izvorima manevarska četa „Fikro“ iz Hrasnice je imala oko 97 boraca pa bi uzevši u obzir taj podatak i kao i formacijsku snagu jedne čete po vojnim doktrinama ONO koje su na početku primjenjivane i u snagama TO BiH i PL, mogli analogijom zaključiti da su i ostale čete PL bile otprilike iste jačine što bi nas dovelo do procjena je da je u prvom ešalonu napadalo oko 400 boraca OpŠTO Ilidža. 35 OpŠTO Ilidža je dobilo komandanta tek nekoliko dana prije same akcije a čini se da su same jedinice bile u stvari kombinacija boraca PL, milicionera iz rezervnog sastava milicije i patriota koji su pripadali grupama samoorganizovanih građana. Iz dostupnih izvora nismo mogli saznati ništa o jačini i broju jedinica OpŠTO Novi Grad koje su trebale napadati iz pravca Otesa i Stupa. Nije poznato kako su konkretno bile naoružane jedinice TO BiH ali uzevši u obzir datum dešavanja akcije i posvemašni manjak teškog naotužanja i municije snaga ARBiH i godinu dana nakon ove akcije, moglo bi se zaključitii da nisu posjedovale ništa osim pješadijskog naoružanja i ništa ubojitijeg dejstva od tromblonske mine i ručne bombe. Vrlo je vjerovatno i da je opskrba municijom bila kritična.

     Plan je predviđao istovremeni napad iz dva pravca: snagama OpŠTO Ilidža iz pravca Hrasnice, Sokolović Kolonije i Butmira i snagama OpŠTO Novi Grad iz pravca Otesa i Stupa. Nakon uspješnog proboja neprijateljskih linija jedinice su trebale napredovati u dubinu teritorije gdje bi se spojile u centru Ilidže. 36  Iz dostupnih izvora nije moguće saznati koji je pravac napada bio glavni a koji pomoćni. Ipak radi broja angažovanih snaga i činjenice da se akcija planirala u OpŠTO Ilidža najvjerovatnije je glavni pravac bio onaj sa vanjske strane opsadnog obruča. Tu su trebale napadati četri jedinice OpŠTO Ilidža na četri pravca:

– Na desnom krilu jedinica iz Butmira i to pravcem Butmir – Ilidža;

– Jedinica iz Sokolović Kolonije pravcem Sokolović Kolonija – Bazeni – Hoteli Ilidža – zgrada Opštine Ilidža ;

– Jedinica „Fikro“ iz Hrasnice pravcem Hrasnica – Srednja šumarska škola – Hoteli Ilidža;

– Na lijevom krilu neposredno ispod Igmana, jedinica iz Glavogotine pravcem Glavogotina – Stojčevac – Autokamp Ilidža.

Iz pravca Sarajeva trebale su napadati jedinice OpŠTO Novi Grad:

-Jedinica sa Otesa pravcem Otes -Pejton-zgrada Opštine Ilidža gdje bi se nakon uspješnog proboja spojila sa jedinicom OpŠTO Ilidža koja je napadala iz pravca Sokolović Kolonije.

– Na lijevom krilu jedinica sa Stupa pravcem Stup – TAT – Ilidža.

      Snage OpŠTO Ilidža su također u odbrani prema Vojkovićima, Kuli i Gornjem Kotorcu ostavili snage jačine tri čete. To je urađeno vjerovatno radi osiguranja pozadine ukoliko bi došlo do intervencije ili kontranapada velikosrpskih snaga iz tog pravca. 37 Također se može predpostaviti je da je postojalo i neko obezbjeđenje prema aerodromu i sangama JNA koje su bile tamo smještene.

     Koliko se može zaključiti iz dostupnih izvora odbrana na prednjem kraju snaga SDS-a na Ilidži je bila organizovana po sistemu međusobno pokrivajućih otpornih tački. Te uporišne tačke su bile, sa lijeva na desno, Dom Zdravlja Ilidža, Sportski Centar Ilidža, vila “Dalmacija”, Institut za Fizikalnu terapiju, Srednja šumarska škola, privatne kuće u naselju Bare i hotel Stojčevac. 38 U ovom periodu rata još nisu bili iskopani rovovi niti su položaji bili inžinjerijski utvrđeni pa je ovakva organizacija odbrane SDS-a, gdje se za zaklon i zaštitu oslanjalo na javne i stambene objekte, očekivana.Prema gradu snage SDS-u su se branile iz objekata TAT-a prema Azićima i iz naselja Pejton prema Stupu. 39 Nije poznat borbeni poredak ni raspored srpskih snaga u ovom rejonu.(karta br.2)

Karta br.2

– Tok akcije Ilidža

      Jedinice OpŠTO Ilidža su trebale otpočeti napad u 5.00 sati ujutro. Međutim zbog problema u organizaciji i pripremi, akcija je počela tek nakon pola sata. Prve u napad polaze jedinice na krajnjem desnom i krajnjem lijevom krilu. Na krajnjem desnom krilu u pravcu Domu Zdravlja Ilidža u napad kreće jedinica iz Butmira a na krajnjem lijevom krilu prema Stojčevcu, jedinica iz Glavogotine. Ubrzo nakon toga napad počinje i u centru gdje napadaju jedinice iz Hrasnice i Sokolović Kolonije.Sve jedinice postižu taktičko iznenađenje. 40

      Ove jedinice iz Hrasnice i Sokolović Kolonije ne nailaze na veći otpor i brzo napreduju prema hotelima na Ilidži. Jedna grupa boraca iz ovih jedinica dolazi do Instituta za Fizikalnu Terapiju ispred kojeg ih zaustavlja pješadijska vatra srpskih snaga iz zgrade Instituta. Nakon osmatranja i kraće razmjene vatre borci OpŠTO Ilidža se djele u dvije grupe. U takvoj formaciji podilaze zgradi Instituta sa dvije strane, nakon čega vrše upad i zauzimaju je. Desno od njih, nešto dalje prema rijeci Željeznici, druga jedinica OpŠTO Ilidža napreduje preko stadiona FK Igman prema hotelima. Međutim ubrzo nakon što je zauzela prostor bazena zaustavlja je jaka vatra sa srpskih položaja u Vili „Dalmacija“. Odlučna odbrana srpskih snaga u ovom objektu, kao i potpuno brisani prosotor parka koji je okruživao vilu, onemogućava dalje napredovanje ove jedinice. 41  (karta br.3)

Karta br.3

      Ubrzo nakon što su otpočele prve borbe, na poručje hotela pristižu srpska pojačanja i interventne jedinice, uglavnom iz pravca Lužana. Njihovo prisustvo dolazi do izražaja, kada nakon zauzimanja zgrade Institua, borci OpŠTO Ilidža pokušavaju napredovati prema hotelu „Hercegovina“ (današnja „Hungaria“). To im ne uspjeva jer su hotel već zaposjele srpske interventne jedinice koje vatrom iz pješadijskog i ručnog protivoklopnog naoružanja pokrivaju otkriveni prostor parka između Instituta i hotela. Više uspjeha ima dio boraca OpŠTO Ilidža koji odlučuje da napreduje sa druge strane zgrade Instituta. Ova grupa borca zauzima prvu kuću lijevo od Instituta a zatim pod borbom dolazi do restorana „Topola“. Iako srpska pojačanja i dalje pristižu, gubitak položaja u zgradi Instituta dovodi u pouokruženje srpske snage u vili „Dalmacija“ i njihova situacija postaje kritična. Radi toga, nakon što su posjele i konsolidovale položaj u hotelu „Hercegovina“, srpske snage odlučuju da iz tog pravca, intervencijom dva pješadijska odjeljenja, ojačaju ugroženi položaj Vile „Dalmacija“. To im uspjeva ali dok se prebacuju preko otvorenog prostora između hotela „Hercegovina“ i vile „Dalmacija“, snage OpŠTO Ilidža im nanose teške gubitke. 42  (karta br.4)

Karta br.4

      Nakon što su ojačale položaj u vili srpske interventne jedinice zauzimaju položaje lijevo i desno od hotela „Hercegovina“ tj. posjedaju prostor ljetne pozornice kod hotela „Jadran“ (današnja „Hercegovina“) i objekte dalje prema aleji. Ubrzo se pojavljuje i policijski transporter Srpske SJB Ilidža koji borbeno djeluje bestrzajnim topom i mitraljezom, štiti svoju pješadiju koja se prebacuje preko otvorenih prostora između položaja i evakuiše ranjene srpske boraca. U jednom trenutku srpske snage izvode i kontranapad prema Institutu ali su odbijene vatrom boraca OpŠTO Ilidža iz zgrade Instituta. Sva ova dešavanja prate kamere stranih novinara kao i pripadnici Posmatračke Misije Evropske Zajednice (ECMM) čiji je štab bio smješten u obližnjem hotelu „Bosna“. 43  (karta br.5)

Karta br.5

       Iz dostupnih izvora nije poznato kako su se borbe dalje odvijale. Neki izvori tvrde da su borbe zaustavljene u deset sati ujutro, 44 dok se iz drugih izvora može zaključiti da su i sat poslije borbe još uvijek trajale. 45 Ono što ostaje nepoznato je sami uzrok prestanka borbi. Po nekim izvorima razlog prestanka borbi je intervencija oklopno-mehanizovanih snaga JNA iz pravca aerodroma. 46 Drugi izvori kao razloge zaustavljanja akcije navode intervenciju posmatrača Evropske Zajednice, smještenih u hotelu „Bosna“, nakon koje otpočinju pregovori na kojima se dogovara da oklopno-mehanizovane jedinice JNA uđu kao “snage razdvajanja” i tampon zona između “zaraćenih strana”. 47 Ako je i došlo do ovih pregovora nije potpuno poznato je ko je pregovarao, u ime koga i na kraju krajeva – zašto. Samo jedan izvor daje više informacija u tom smislu a iz kojih se može zaključiti da su posmatrači EZ sa lokalnim komandantima dogovorili prekid vatre koji je trebao početi u jedanaest sati ujutro do čega, po istom izvoru, nije došlo. 48 Ono u čemu se svi izvori slažu jeste da je došlo do intervencije snaga JNA. Nije najjasnije iz koje formacije JNA su bile ove snage , da li je to bila jedinica iz sastava 49.oklopno-mehanizovane brigade smještene u Lukavici ili su bile u pitanju snage sa aerodroma iz sastava 1.boa (bataljona za opsluživanje avijacije) za kojeg se zna da je još ranije ojačan jedom oklopnom četom. 49 U svakom slučaju oko 14.00 sati jedinica JNA, jačine 8 tenkova i 2 oklopna transportera, ulazi na prostor Ilidže iz pravca aerodroma a zatim se raspoređuje duž linije fronta. Nakon toga dolazi do povlačenja jedinica OpŠTO Ilidža na polazne položaje. Sve ovo se odvijalo uz prisustvo i nadgledanje snaga posmatrača EZ. 50 (karta br.6)

Karta br.6

      Srpski gubici u borbama na ovom pravcu su bili prilično teški. Neki izvori navode 11 poginulih i 42 ranjena, 51 dok drugi izvori spominju cifru od 23 poginula srpska borca. 52 Gubici snaga TO BiH nam nisu poznati.

      Dostupi izvori ne govore bilo šta o tome kako je protekao i kako se završio napad jedinica OpŠTO Ilidža na lijevom i desnom krilu. Što se tiče napada jedinica OpŠTO Novi Grad iz pravca Otesa i Stupa za njih se navodi da nisu imale značajnijeg borbenog uspjeha dok se njihov pravac napada se na jedinoj nama dostupnoj karti naziva „planiranim“ što po našem mišljenju izaziva sumnju u to da li je uopšte i došlo do bilo kakvog ozbiljnijeg napada iz tog pravca. 53

Analiza

Iz dostupnih izvora ne može se sa sigurnošću utvrditi konkretan razlog  radi kojeg se bitka završila na način na koji se završila. Ipak izvori pružaju dovoljno informacija kroz koje se može indentificirati ili barem naslutiti nekoliko faktora i ključnih detalja koji su imali važan uticaj na cijeli tok akcije tj. na njeno planiranje, izvođenje i završetak.

– Teren

     Prvi, iako ne najvažniji, faktor je teren. Teren na kojem se odvijala akcija je izrazito ravničarski i obuhvata dio Sarajevskog polja između zapadnih rubova naselja Hrasnice, Sokolović Kolonije, Butmira i istočnog kraja područja hotela na Ilidži i Velike Aleje. Područje bitke jednim svojim dijelom spada u prostor vodozaštitne zone, nije urbanizirano, gusto je obraslo šibljem a uz vodene tokove i pošumljeno. Rubovima aleje koja se u pravoj liniji pruža od hotela do Vrela Bosne rastu, poput neke žive kolonade, veliki stogodišnji platani koji u isto vrijeme ometaju osmatranje i pružaju dobar zaklon. Zemljišni prostor između linije Bare-Srednja Šumarska Škole-hoteli na Ilidži i kanala rijeke Večerice je potpuno otkriven i mogao se lahko osmatrati i pokrivati sa položaja srpskih snaga.

     Kanal rijeke Večerice presjecao je pravac napada jedinica OpŠTO Ilidža iz Hrasnice i Sokolović Kolonije ali nije poznato koju i kakvu ulogu je igrao u napadu tj. da li je predstavljao način za lakši prilazak i infiltraciju jedinica OpŠTO Ilidža ili je bio ozbiljna prepreka koja je kanalisala kretanje jedinica OpŠTO Ilidža u zone tučene vatrom srpskih snaga. Na desnom krilu napadale su snage OpŠTO Ilidža iz Butmira. Njihov napad se trebao razvijati preko gole ravnice prema Domu Zdravlja i Sportskom Centru na Iidži tako da ove snage nisu imale mogućnost bilo kakvog prikrivenog i neopažnog prilaska srpskim položajima. Od ostalih prirodnih prepeka rijeka Željeznica je sigurno bila najznačajnija. Ona je razdvajala jedinice OpŠTO Ilidža iz Butmira od jedinica iz Sokolović Kolonije i ozbiljno ograničavala i otežavala manevar i koordinaciju tokom napada. Ovakve vrste prepreka, okomitih u odnosu na pravac napada, su pogodovale srpskoj odbrani jer su, između ostalog, štitile bokove njihove branjene zone, olakšavale uspostavu sistema vatre i omogućavale osmatranje dubine z/o snaga OpŠTO Ilidža.

     Ključni teren tokom akcije, barem na lijevom krilu napada, je bio širi prostor hotela sa objektima koju su služili kao svojevrsno “sidro” odbrane srpskih snaga. Takvu ulogu su imali Institut za Fizijatriju i Rehabilitaciju, obližnja vila “Dalmacija” i Srednja šumarska škola. Na desnom krilu jedinice OpŠTO Ilidža iz Glavogotine i Hrasnice su na svom pravcu imale pred sobom veliki prostor presječen alejom. Ovaj prostor je bilo lahko braniti iz nekoliko otpornih tačaka i svojom konfiguracijom je bio nepodesan za manevar i način borbe koje su u tom vremenu primjenjivale jedinice OpŠTO Ilidža.

     Kroz konfiguraciju terena možemo posmatrati i sam plan akcije  Ilidža” ali radi oskudnosti relevantnih izvora teško je donijeti bilo kakav konačan sud o planiranim pravcima napada. Koliko se može posredno ustvrditi iz tempa samog napada jedinica OpŠTO Ilidža, čini se da je konfiguracja terena možda imala nekog uticaja na plan napada. To se može naslutiti iz činjenice da su prvo napale snage sa krila a zatim u sredini napadnog poretka. Naravno razlog je možda bio u nedostatku koordinacije ali moglo bi se i špekulisati da je plan predviđao proboj prvo sa krila da bi se primjenom obuhvatnog manevra srpske snage u sredini prostora bitke natjerale na povlačenje. Takav tok događaja bi znatno olakšalo napredovanje snaga u sredini koje su napadale preko otvorenog zemljišta . Iz analogije sa kasnijim napadom od 14.maja 1992. godine moglo bi se zaključiti da bi „najprofitabilinji“ pravac napada bio na lijevom krilu na padinama Igmana. Međutim problem u takvom zaključku je činjenica da snage OpŠTO Ilidža nisu bile dovoljne veličine za napad na takvoj širini fronta niti bi eventualno uspješno napredovanje snaga jedne čete OpŠTO Ilidža po tom pravcu moglo u većoj mjeri uticati na položaje srpskih snaga na području hotela a za dublje ešaloniranje na samo jednom pravcu i isotovremeni napad na cijeloj dužini fronta jednostavno nije postojalo dovoljno jedinica. Samim tim, ista primjedba se može staviti i na izabranu širinu napada prilikom same akcije jer je bila jednostavno preširoka za broj i veličinu jedinica kojim je tada raspolagao OpŠTO Ilidža.

– Odnos snaga

     Još jedan suštinski bitan faktor je kvanitativni i kvalitativni odnos snaga koje su se sukobile i komparacija u tom smislu je prilično otrježnjavajuća.

     Srpske snage su bile u prednosti tokom ove akcije. Ta prednost se ogledala ne samo u superiornosti u vrstama i količini naoružanja i tehnike nego i u samoj činjenici da su srpske snage izvodile odbranu sa skoro istim brojem boraca sa kojim su snage TO BiH tj. OpŠTO Ilidža napadale. Pošto je akcija “Ilidža” bila jedna od prvih većih akcija, jedinice ni na jednoj strani nisu bile dobro organizovane i praktično niko, osim srpskih dobrovoljaca koji su se borili u Hrvatskoj, nije imao većeg borbenog iskustva. Srpske snage na Ilidži još uvijek nisu bile dobro ustrojene i objedinjene i štabovi su tek zaživjavali u tom periodu. Šta je tačno tokom ove akcije vršilo štabnu funkciju na srpskoj strani teško je zaključiti iz dostupnih izvora. Ostaje otvoreno pitanje kakvu je ulogu imao Krizni Štab Srpske Opštine Ilidža tokom same akcije i koliko su se srpske snage na Ilidži oslanjale na štabni rad jedinica JNA. Nije poznat ni lanac rukovođenja i komadovanja srpskih snaga.

     Što se tiče jedinica TO BiH, OpŠTO Ilidža je bio tek bio zaživio a komandanta je dobio tek nekoliko dana ranije. Čini se da je postojao određeni sukob na liniji Teritorijalna Odbrana BiH – Patriotska Liga a iz nekih izvora se mogu naslutiti problematični odnosi u vezi subordinacije. 54 Mada je očito da se akcija vodila po planu napravljenom u OpŠTO Ilidža nije poznato koliko se zaista iz samog štaba rukovodilo i upravljalo samim borbama. Također ostaje nepoznato i kakav uticaj  na bitku su imali štabovi na većem nivou tj. da li su ga uopšte ikako i imali.

     Oružanim snagama na slobodnim Ilidžanskim teritorijama u ovom periodu je rukovođeno i komandovano iz OpŠTO Ilidža, koji je bio organizovan po doktrini ONO i DSZ,  dok su izgleda  jedinice jačine čete koje su pripadale OpŠTO Ilidža i koje su činile njegov borbeni dio bile u stvari bile jedinice Patriotske Lige koje su vjerovatno pratile principe i koncepcije organizovanja koji je ranije usvojio GŠ PLBiH. Prilikom uspostavljanja tih principa tj. koncepta odbrane RBiH u okviru PL BiH pojavila su se određena razmimoilaženja oko pitanja doktrine između Sefera Halilovića i Atifa Šaronjića. Halilović je zastupao kvantitativni pristup, odnosno organizovanje širih narodnih masa za odbranu što bi u prvoj fazi rata donekle nadomjestilo nedostatak oružja. Šaronjić je zastupao kvalitativni princip, formiranje malih, dobro naoružanih i uvježbanih mobilnih diverzantskih grupa. Na kraju je usvojen Halilovićeva doktrina mada uz dodatak ponešto izmjenjene Šaronjićeve ideje tako da su diverzantske grupe postale posebne jedinice unutar većih pješadijskih sastava i usuštini njihova udarna snaga. 55 Koliko je poznato srpske snage su pratile doktrinu JNA što potvrđuje činjenica da će nešto kasnije VRS i oficijelno skoro potpuno usvojiti doktrinu JNA uz sasvim male izmjene. 56

     Snage OpŠTO Ilidža su imale velikih problema sa sredstvima veze. Prije svega jer ih nisu imale dovoljno, što je otežavalo komandovanje akcijom i koordinaciju snaga u napadu. Za komunikaciju su korišteni telefoni iz kuća i stanova a uspostavljena je i kurirska veza. 57 Srpske snage su vjerovatno i u ovom pogledu imale prednost ako se uzme u obzir logistička podrška od strane JNA kao i činjenica da su preuzimanjem SJB na Ilidži došli u posjed sredstava veze koja su se tamo zatekla.

     Nije poznato kako su funkcionisali obavještajno-bezbjedonosni aparati ni jedne ni druge strane. Također nije poznato na osnovu kojih izvještaja su napravljene procjene Predsjedništva RBiH i Operativnog Centra Komandovanja ŠTORBiH o snazi srpskih snaga na Ilidži. Moglo bi se predpostaviti da su neki od načina dobijanja podataka bile informacije koje su se mogle dobiti u razgovorima sa protjeranim stanovnicima Ilidže nesprske nacionalnosti kao i ono što se moglo saznati iz prisluškivanja sistema veza srpskih snaga i JNA.

     Što se tiče logisticiranja, iako u periodu rata u kojem se akcija odvijala još uvijek ni na jednoj strani nisu bili zaživjeli ozbiljniji oblici organizacije u ovom smislu, srpske snage su imale izrazitu prednost. One su bile logistički obezbjeđene od strane JNA dok su snage TO BiH imale daleko većih problema u obezbjeđenju i distribuciji MTS-a. Moglo bi se reći da, što se tiče snaga TO BiH, organizovani logistički lanac kao i ustanovljeni kanali snabdjevanja i distribucije praktično nisu postojali, već se  improvizovalo. Logističke potrebe snaga OpŠTO Ilidža koje su izvodile ovu akciju su bile daleko veće od onoga što im je bilo na raspolaganju, pogotovo što se tiče municije.

     Moral snaga OpŠTO Ilidža je bio na zadovoljavajućem nivou. 58  Sa druge strane može se uočiti da je postojao određeni problem sa moralom kod srpskih snaga jer ni nepuni mjesec dana kasnije 14.maja, prilikom slične akcije na prostoru Ilidže, Milorad Ulemek Legija komandant Arkanovih snaga na Ilidži, u presretnutom razovoru se žali na moral lokalnih srpskih boraca i to na način koji sugeriše da se ne radi o trenutnom fenomenu nego o problemu koji je hroničan. 59 Još jedna stvar koja je direktno uticala na pitanje morala je i sprovođenje discipline koje ovako rano u ratu praktično još uvijek nije ni postojalo.

– Ključni događaji

     Može se izdvojiti nekoliko događaja i detalja koji su ključni za razumjevanje same akcije. Prvi i najvažniji je svakako neuspješan napad (ili izostanak napada) snaga OpŠTO Novi Grad iz pravca Stupa i Otesa radi kojeg nije došlo do planiranog obuhvatnog napada na srpske snage na Ilidži. To  je uveliko olakšalo manevar srpskim snagama po unutrašnjim linijama čime im se pružila mogućnost koncentrisanja cijele borbene moći u pravcu jedinica OpŠTO Ilidža koje su napadale prema hotelima na Ilidži. 60 Još gore, taj neuspjeh je praktično obesmislilo napad jedinica OpŠTO Ilidža koje i da su u potpunosti uspjele u svom zadatku opet ne bi ostvarile planirani cilj akcije.  Sljedeći događaj po važnosti je svakako inicijativa posmatračke misije EZ da se borbe obustave i da se otpočnu pregovori . Također presudan događaj, očigledno nastao kao rezultat ovih pregovora, je dolazak  oklopno-mehanizovane (O-M) jedinice JNA, čija je pojava označila kraj bitke. To je ustvari bila intervencija u korist srpskih snaga  što će nedugo poslije, sve bržom metamorfozom snaga JNA u snage VRS, postati jasno i najnaivnijima. Ova oklopno-mehanizovana sredstva kojim je JNA intervenisala 22.aprila ubrzo će postati „oklopna pesnica“ srpskih snaga na Ilidži.

Neka neodgovorena pitanja

     Nekoliko je pitanja koja su se otvorila ovom analizom a na koje nije bilo moguće naći odgovor u dostupnim izvorima.

     Prvo i najvažnije pitanje je ko je zahtjevao prekid akcije, ko je pregovarao oko obustave borbi i ko je sa strane TO BiH pristao da jedinice JNA uđu na prostor Ilidže i naprave “tampon-zonu”? Samo u jednom izvoru se mogu naći detaljnije informacije iz kojih se može zaključiti da je prekid borbi tražen od strane posmatračke misije Evropske Zajednice i da su pregovore vodili lokalni komandanti. 61 U svojoj knjizi “Ko je branio Bosnu” Hasan Efendić, tada komandant ŠTO RBiH, kao razlog zaustavljanja borbi navodi intervenciju posmatrača EZ i opisuje je u negativnom kontekstu u smislu da su borci OpŠTO Ilidža zaustavljeni u uspješnom napadu. Efendić navodi i kako je čak zaprijetio predstavniku posmatračke misije EZ,  koji je došao da se žali da je prilikom akcije “Ilidža” pucano na njih, da će ukoliko sljedeći put pokušaju zaustaviti napad jednica TO BiH biti tretirani kao neprijateljske snage. U cijelom tekstu kojim se dotiče akcije “Ilidža” Efendić nigdje ne spominje bilo kakve  pregovore. 62  Zijad Rujanac u svojoj knjizi “Opsjednuti grad Sarajevo” kratko navodi da se tražilo da se obustave borbena djelovanja i su vođeni pregovori ali ne navodi ko je tražio obustavu borbi, ko je pregovarao u ime snaga TO BiH i na kojem nivou i zašto je dogovoreno da se JNA postavi kao tampon zona. Rujanac se također ponešto zagonetno žali kako su u tom ranom periodu rata u legitimnim ogranima vlasti još uvijek postojali pripadnici Bošnjačkog naroda toliko naivni i puni povjerenja prema JNA da su dopustili da budu obmanuti na ovim pregovorima tako što su pristali na uvođenje jedinica JNA kao tampon-zone ali ne spominje ko stu ti ljudi i kakve funkcije u vlasti su obnašali. 63 U svojoj drugoj knjizi “Sarajevo: Opsada i Odbrana”, pisanoj u saradnji sa Nedžadom Ajnadžićem, koja se također dotiče ove bitke Rujanac ovaj put piše da su “JNA i komanda snaga UN-a” tražile da se  obustave borbe. Takav zahtjev stavlja u kontekst podmuklog plana JNA da na legitiman način zaposjedne teritoriju opštine Ilidža i pojača tamošnje srpske snage. 64 Što se tiče lokalnih komandanata, za koje se tvrdi su učestvovali u ovim pregovorima, Enver Hadžihasanović, tada komandant OpŠTO Ilidža koji je planirao ovu akciju, u svome pisanju uopšte ne spominje niti posmatrače EZ niti bilo kakve pregovore, nego kratko konstatuje da je razlog prekida akcije bila intervencija snaga JNA. 65 Vezano za ovo pitanje pregovora je pitanje odgovornosti i ovlaštenja. Koji lokalni komandant, ako već nije Hadžihasanović kao komandant OpŠTO Ilidža, je imao takva ovlaštenja da dogovori ne samo prekid borbenih dejstava nego i ulazak jedinica JNA na prostor Ilidže? Na žalost iako se iz nama dostupnih izbora ne može saznati odgovor na ovo pitanje treba napomenuti da ko god je pregovarao, presedan za pristanak na razmještanje jedinica JNA kao “snaga razdvajanja” je mogao imati u stavovima usvojenim na sjednici Predsjedištva RBiH od 14.aprila 1992. godine. Neki od usvojenih stavova na toj sjednici tiču se uslova koje treba uputiti snagama JNA prisutnim na prostoru RBiH. Jedan od tih stavova  je da ako snage JNA već ne mogu da prihvate uslov da počnu aktivno sprječavati dejstva agresorskih snaga onda se prihvata da snage JNA uđu kao tampon zona između jedinica Vlade RBiH i jedinica agresora. 66 Koliko je ova odluka Predsjedništva bila značajna i relevantna za pristajanje na ulazak O-M jedinica JNA na Ilidžu po našem mišljenju ovisi o toga na kojem nivou su ti pregovori vođeni. Ako su sa strane OS BiH pregovori vođeni na nivou nižem od komandanta OpŠTO Ilidža u toj mjeri da on o njima nije znao ništa onda je vrlo vjerovatno da ni ovi stavovi Predsjedništva nisu bili poznati pregovaračima. Sa druge strane ako su pregovori vođeni na višem nivou i ako prihvatimo pisanja dostupnih izvora da niko iz lanca komandovanja TO BiH nije bio uključen u te pregovore  onda preostaje mogućnost da se učesnici pregovora ili barem oni koji su odobrili pregovore traže ili u okviru lanca komandovanja Patriotske Lige ili u okviru nekih još nepoznatih paralelnih struktura, ako su takve uopšte i postojale. Bilo kako bilo ovo još uvijek ostaje otvoreno pitanje.

      Drugo važno pitanje koje je također ostalo bez odgovora je: koje su zaista veličine bile snage OpŠTO Ilidža koje su učestvovale u napadu? U tom smislu je veoma zanimljivo obraćanje Fikreta Prevljaka prilikom  dvadesete godišnjice ove bitke. Prevljak, koji će kasnije postati komandant 4.motorizovane brigade a zatim i 12. divizije ARBiH, je u vrijeme odvijanja same akcije bio komandir manevarske čete “Fikro” i samim tim direktni učesnik. On u svome obraćanju između ostaloga kaže: “U ranim jutarnim satima, nas 93 borca, slabo naoružani s ponekom puškom, odbranili smo ovaj dio Ilidže, ključan za odbranu grada Sarajeva, i sačuvali teritorij do kraja rata”. 67 Ova izjava je zanimljiva po nekoliko osnova. Prvo, izbor riječi “odbrana” za akciju “Ilidža” nije samo, kako se može učiniti na prvi pogled, politički korektan termin ili nastavak ratne prakse nazivanja svakog napada svojih snaga – kontranapadom ili odbranom. Kao što se može vidjeti iz nekih izvora SDS-ovo rukovodstvo na Ilidži nije se zadovoljavalo sa do tada zauzetom teritorijom opštine Ilidža i imalo je daleko veće ambicije, pogotovo u smislu objedinjavaja do tada zauzete teritorije sa prostorom Vojkovića. 68 Jedina mogućnost za ostvarivanje takvog cilja bila je u zauzimanju prostora između Ilidže i Vojkovića tj. zauzimanje područja Hrasnice, Sokolović Kolonije  i Butmira. Također sama činjenica da je u svom prvom izdatom naređenju, 6.juna 1992. godine, samo 45 dana nakon akcije “Ilidža”, Glavni Štab Vojske Republike Srpske (GŠVRS) naredio svom Sarajevsko-Romanijskom Korpusu (SRK) da između ostalog zauzme i prostore Hrasnice, Sokolović Kolonije i Butmira, govori dovoljno i o ranijim velikorpskim planovima za ove prostore. 69 Drugo, vrlo precizan broj boraca koji Prevljak navodi (93) i ekskluzivitet zasluga za odbranu Ilidže tog 22.aprila  koji daje samo tim borcima govori dosta toga. Iako se iz drugih izvora moglo zaključiti da je u akciji učestvovalo oko 400 boraca OpŠTO Ilidža teško da bi se Prevljak prilikom obilježavanja dvadesete godišnjice akcije usudio javno i pred preživjelim veteranima negirati ili umanjivati potojeće zasluge ili broj ostalih boraca ili jedinica. Težinu ovoj Prevljakovoj izjavi daje i oskudni tretman koji je u drugim izvorima dobio pravac napada snaga OpŠTO Novi Grad kao i nepostojanje bilo kakvog opisa napredovanja jedinica OpŠTO Ilidža koje su napadale na krilima. Iz svega ovoga moglo bi se zakjučiti da je od planirana četri pravca napada, jedino pravac prema hotelima bio eksploatisan kao i da se cijela akcija “Ilidža” u svela na borbe oko hotela tako da broj od samo 93 angažovana borca u tom kontekstu zvuči sasvim realno. Ono što je pomalo nejasno je sama Prevljakova uloga jer koliko se može zaključiti on je bio komandant jedinice “Fikro” iz Hrasnice koja je napadala preko objekta Srednje šumarske škole a prostor hotela na kojem su se vodile borbe je bio pravac napada jednice iz Sokolović Kolonije. 70  Ipak ako je ova teorija tačna, ona bi objasnila mnogo toga. Prije svega bilo bi jasnije zašto je uopšte bilo u interesu jedinica OpŠTO Ilidža da se otpočnu pregovori i da se borbe obustave, što je inače detalj koji izaziva najviše kontroverzi u javnosti, barem kada je ova akcija u pitanju.Jedna jedinica OpŠTO Ilidža, jačine tek jedne oslabljene čete, usamljena u napredovanju i uklinjena u raspored srpskih snaga kojima stalno pristižu pojačanja vrlo brzo bi se našla u nevolji. Izolovana i u nepovoljnoj taktičkoj situacije ne samo da ne bi mogla dalje napredovati nego bi se vrlo brzo našla u defanzivi a uskoro bi bila i potpuno nadjačana od strane srpskih snaga koje bi, radi izostanka napredovanja jedinica OpŠTO Ilidža na ostalim dijelovima fronta, svu svoju borbenu moć mogle koncentrisati na ovu jedinicu. Također ovom teorijom bi postalo jasno i zašto se svi izvori nakon što posvete par rečenica o ostalim pravcima napada koncentrišu isklučivo na  borbe ove jedinice/jedinica oko prostora hotela.

____________________________________________________________________________

1 – ICTY – online baza dokumenata: Odluka o strateškim ciljevima srpskog naroda u Bosni i Hercegovini, 12.05.1992.http://icr.icty.org/
2 – Smail Čekić: Agresija na Republiku Bosnu i Hercegovinu, Sarajevo, 2004, str.518.
3 – Robert. J. Donia: Sarajevo: biografija grada, Institut za Istoriju, Sarajevo, 2006, str.298.
4 – Ibid, str.288.
5 – Čekić, str.519-520.
6 – Donia, str.299.
7 – Nepoznati autor, Ilidža, http://www.plbih.info/cms/Ilidza.998.0.html
8 – ICTY – online baza dokumenata: Depeša načelnika SSJB Ilidža Tihomira Glavaša upućena Ministarstvu Unutrašnjih Poslova Republike Srpske, Broj 01-03-927/93, 20.09.1993 http://icr.icty.org/
9 – Čekić, str.590-591.
10 – ICTY – online baza dokumenata: Depeša načelnika SSJB Ilidža Tihomira Glavaša upućena Ministarstvu Unutrašnjih Poslova Republike Srpske, Broj 01-03-927/93, 20.09.1993 http://icr.icty.org/. U ovoj depeši koja u suštini predstavlja spisak “zaslužnih prvoboraca”, od kojih bi neki danas vjerovatno više volili da nisu nikada ni spomenuti, i kojom se traže priznanja i odlikovanja za nabrojane “zasluge” eksplicitno se navodi represija i etničko čišćenje kao jedan od metoda “borbe”. Citiramo: “Sva privedena lica Muslimani detaljno su ispitivana u cilju prikupljanja korisnih saznanja oko njihovih namjera. Represivne radnje koje su po raznim osnovama u odnosu na njih preuzimane za rezultat su imale njihovo sve intenzivnije iseljavanja i bježanje sa ovog područja”.
11 – Ibid
12 – Gordana Jovanović, “EKSKLUZIVNO: Tomo Kovač, bivši Karadžićev ministar policije: BOLJE DA SMO SARAJEVO UZELI, NEGO ŠTO SMO GA GAĐALI, INTERVJU, br.377, 01.03.1996
13 – Donia, str.428
14 – Čekić, str.745.
15 – Ibid, str.742.
16 – bolitekura123321, “SARAJEVO FIGHTING-22.4.92” Youtube. Online video snimak, http://youtu.be/Pleg2Ury6hQ
17 – Rasim Delić: Armija Republike Bosne i Hercegovine – Nastanak, Razvoj i Odbrana Zemlje, Sarajevo, 2007, str.180.
18 – Šefko Hodžić: Bosanski Ratnici, Sarajevo, 1998, str.13.
19 – Ibid, str.10-11.
20 – Ibid, str.13-14.
21 – Tomo Šimić: Dokumenti Predsjedništva Bosne i Hercegovine 1991-1994, Zagreb, 2006, str.125-128.
22 – Ibid, str.133.
23 – Ibid, str.135-136.
24 – Hodžić, str.37-39.
25 – Federalni Zavod za Statistiku: STANOVNIŠTVO PREMA OPĆINAMA PO MJESNIM ZAJEDNICAMA PO NACIONALNOJ PRIPADNOSTI – POPIS 1991, http://www.fzs.ba/Podaci/nacion%20po%20mjesnim.pdf
26 – Ibid.
27 – Enver Hadžihasanović, “Značaj Igmanskog bojišta za odbranu Republike Bosne i Hercegovine”, Zbornik radova sa okruglog stola Značaj Igmanskog bojišta za odbranu Sarajeva i Bosne i Hercegovine, Sarajevo, 2009, str.39
28 – Hodžić, str.39
29 – Hadžihasanović, Zbornik radova, str.39
30 – Zijad Rujanac: Opsjednuti Grad Sarajevo, Sarajevo, 2003, str.221.
31 – Ibid.
32 – Nepoznat autor, O POLICIJI POVODOM 18. MAJA, http://blob.blogger.ba/arhiva/2007/05/17/919225
33 – ICTY – online baza dokumenata: Depeša načelnika SSJB Ilidža Tihomira Glavaša upućena Ministarstvu Unutrašnjih Poslova Republike Srpske, Broj 01-03-927/93, 20.09.1993 http://icr.icty.org/
34 – Ibid.
35 – Edina Ićindić, “Obilježen memorijal 22. april, dan za odbranu Ilidže”, Ilidža.ba, 24.04.2012, http://ilidza.ba/ba/index.php/vijesti/vijesti/ilidanska-hronika/1078-obiljeen-memorijal-22-april-dan-za-odbranu-ilide.html
36 – Rujanac, str.221.
37 – Ibid, str.222a.
38 – Ovaj zaključak smo formirali na osnovu više različitih izvora koji spominju prisustvo srpskih snaga na ovim lokalitetima i objektima prije početka akcije ali i na osnovu proučavanja karte br.12 iz knjige “Opsjednuti grad Sarajevo” Zijada Rujanca.
39 – Rujanac, str.222a.
 40 – Ibid, str.221-222.
41 – saks1916, “Bitka za Ilidžu 22.04.1992 – dokumentarni film” Youtube. Online video snimak, http://youtu.be/UgBXs5eU0SY. Naš opis akcije uglavnom je nastao kao pažljiva analiza ovog video snimka i onoga što se na njemu može vidjeti i čuti. Prateće karte su nastale na osnovu takve analize.
42 – Ibid.
43 – Ibid.
44 – Rujanac, str.222.
45 – bolitekura123321, “SARAJEVO FIGHTING-22.4.92” Youtube. Online video snimak, http://youtu.be/Pleg2Ury6hQ
46 – Hadžihasanović, Zbornik radova, str.39
47 – Rujanac, str.222.
48 – bolitekura123321, “SARAJEVO FIGHTING-22.4.92” Youtube. Online video snimak, http://youtu.be/Pleg2Ury6hQ
49 – Rujanac, str.208a.
50 – Ibid, str.222.
51 – saks1916, “Bitka za Ilidžu 22.04.1992 – dokumentarni film” Youtube. Online video snimak, http://youtu.be/UgBXs5eU0SY
 52 – Efendić, str.183.
53 – Rujanac, str.222-222a.
 54 – Efendić, str.183.
 55 – Hodžić, str.11.
 56 – ICTY – online baza dokumenata: Richard J. Butler, Izvještaj o komandnoj odgovornosti u korpusu VRS, 05.04.2000 http://icr.icty.org/
 57 – Rujanac, str.222.
 58 – Ibid.
 59 – Peščanik, Presretnuti razgovor između Valtera i Legije, NN muške osobe i Legije i Željka Ražnatovića i Legije, 15.05.1992., http://pescanik.info/content/view/1117/65/
 60 – Jomini u svome djelu “Umjetnost rata” preporučuje djelovanje po unutrašnjim linijama tj. koncentrisanje većine vlastitih snaga u napadu na dijelove neprijateljskih i koncentrisanje cijele svoje borbene moći na jedan dio neprijateljske. Clausewitz opet smatra da je ovo postupak koji je u sukobu sa superiornijim manevrom opkoljavanja neprijatelja te djelovanje po unutrašnim linijama tretira kao manevar koji više odgovara snagama u odbrani. Konkretno to znači da snage u odbrani radi kraćih linija i fronta i komunikacija mogu brže premještati vlastite snage sa jednog na drugi ugroženi rejon odbrane pri tome koncentrišući borbenu moć i ostvarujući lokalnu superiornosti na ugroženom rejonu.

 61 – bolitekura123321, “SARAJEVO FIGHTING-22.4.92” Youtube. Online video snimak, http://youtu.be/Pleg2Ury6hQ
 62 – Efendić, str.182-183.
 63 – Rujanac, str.223.
 64 – Vahid Karavelić, Zijad Rujanac: Sarajevo – Opsada i Odbrana, 1992-1995, Sarajevo, 2009, str.136
 65 – Hadžihasanović, Zbornik radova, str.39
 66 – Šimić, str.135-136
 67 – Edina Ićindić, “Obilježen memorijal 22. april, dan za odbranu Ilidže”, Ilidža.ba, 24.04.2012, http://ilidza.ba/ba/index.php/vijesti/vijesti/ilidanska-hronika/1078-obiljeen-memorijal-22-april-dan-za-odbranu-ilide.html
 68 – ICTY – online baza dokumenata: Obraćanje Nedeljka Prstojevića na 17.sjednici NSRS, Zapisnik 17.sjednice Narodne Skupštine Republike Srpske, 24.-25.07.1992, http://icr.icty.org/
 69 – ICTY – online baza dokumenata: GŠ VSRRBiH, Direktiva za dalja dejstva, Str.pov.broj 02/5-22, 06.06.1992., http://icr.icty.org/
 70 – Rujanac, str.222a.

Čemerska planina i Crnoriječka visoravan (3)

Današnji tekst prenosimo iz knjige “Sarajevo opsada i odbrana, siege and defence, 1992 – 1995”, autora Vahida Karavelića i Zijada Rujanca. Ova knjiga je izašla 2009. godine i uz nekoliko novih dodatih i nekoliko izostavljenih poglavlja, dosta ratnih fotografija te činjenicu da je tekst dvojezičan (bosanski i engleski), možemo reći da sadržajno ipak u velikoj mjeri predstavlja luksuzniju verziju ranije knjige Zijada Rujanca “Opsjednuti grad Sarajevo”. Tvrdih korica, obilno ilustrovana, kvalitetnog preloma, sa tekstovima na dva jezika, obiljem karti i cijenom od 60 KM u antikvarnicama i knjižarama knjiga je možda idealna kao poklon. Ipak moramo primjetiti da što se tiče prevoda sa bosanskog na engleski jezik ima određen broj nesretno prevedenih riječi koje unose zbrku, pogotovo što se tiče vojne terminologije pa je tako npr. samostalni bataljon umjesto “independent battalion” preveden kao “stand-alone battalion”, četa je prevedena kao “batch” umjesto “company”, vod kao “squad” umjesto “platoon” i tako dalje.

Borbena djelovanja 1.korpusa tokom 1994. i 1995. vođena sa osnovice Crnoriječke (Nišićke) visoravni

U operaciji snaga Prvog korpusa pod kodnim nazivom DŽEP 94 jedinice iz sastava operativne grupe OG-3 Vareš, ojačane većim brojem jedinica iz Sarajeva, OG-2 Visoko i OG-1 Pazarić 17. aprila 1994. godine probile su srpsku liniju na frontu širine 10 km i 1-4 km po dubini te oslobodile: Moševačko brdo, Rokoč, Stršljence, Dugo brdo, sela Milovac, Stomarine, Poredak, Šikulje, Brgule, Bukva, objekte Veliki i Mali hum, Budoželjac, Šikuljski gaj itd. Nakon ovih uspjeha 1. korpusa, srpske snage su po zaustavljanju ofanzive na Goražde sve do kraja mjeseca maja bile izuzezno aktivne na ovom dijelu fronta s ciljem da vrate izgubljene položaje. (Karta br. 54)

Prvog augusta 1994. godine na ovim prostorima OG-3 Vareš ojačana sa jedinicama iz Sarajeva, OG-1 Pazarić i OG-2 Visoko izvela je nova uspješna ofanzivna borbena djelovanja tokom kojih je ovladano objektima: Vojnički grob, Srednja planina, Grad, zatim selima Karići, Kraguljac, Okruglica, Kunosići itd. Neprijateljske snage su 19. augusta prešle u kontranapad da bi povratile manji dio izgubljenih položaja. Kontranapadi su nastavljeni sve do kraja augusta kombinovanim tenkovsko-pješadijskim i artiljerijskim napadima. Neprijateljske snage su do kraja septembra 1994. godine uspjele potisnuti jedinice 1. korpusa sa Jasena i Meškovca.

Snage OG-3 Vareš 1. korpusa ARBiH, ojačane jedinicama iz Sarajeva, OG-1 Pazarić i OG-2 Visoko u ofanzivi izvedenoj 5. i 6. novembra 1994. godine oslobodile su cijelu Nišićku visoravan i povratile sve objekte koje su neprijateljske snage u dvomjesečnoj kontraofanzivi bile osvojile na padinama Čemerske planine. Oslobođeno je 35 sela i zaselaka, među kojima su bili: Šabovine, Zubeta, Ravne, Šehovići, Toljenak, Hadžići, Korita, Višnjica, Ilići, Nasići i druga manja sela, kao i veliki broj objekata od taktičkoga i operativnog značaja. Tim djelovanjem snage 1. korpusa su bile vatrom presjekle asfaltnu komunikaciju Olovo-Srednje, komunikaciju koja je bila ključna za snabdjevanje snaga neprijatelja sa sjeverne strane grada Sarajeva.”

Karta br. 54

izvor: Sarajevo opsada i odbrana, siege and defence, 1992 – 1995, str. 281-283; Vahid Karavelić, Zijad Rujanac

Čemerska planina i Crnoriječka visoravan (2)

Nastavljamo sa citiranjem izvora u vezi borbi na Čemerskoj planini i Crnoriječkoj visoravni. Izvor kojim se danas služimo je opet “Balkan Battlegrounds: A Military History of the Yugoslav Conflict, 1990-1995” koji ovu temu obrađuje u nekoliko vremenskih perioda 1994 godine; maj, august i oktobar-novembar. I ovaj put smo se odlučili da, radi dosezanja šireg auditorijuma, citirani tekst prevedemo na bosanski jezik uz, nije zgoreg opet ponoviti, ogradu da je prevod načinjen u skladu sa našim poznavanjem engleskog jezika i da su bilo kakve ispravke ili korekture i više nego dobrodošle. Tekst je ilustrovan odgovarajućim kartama, također iz istog izvora, koje se svaka nalaze ispod teksta kojeg ilustruju a fusnotama koje se nalaze ispod cjelokupnog teksta se pristupa tako što se klikne na broj fusnote koji se nalazi u samom tekstu.

Bosanski Srbi u napadu – Čemerska planina, maj 1994

Dok je Bosanska Armija završavala svoju uspješnu operaciju kod Kladnja, VRS se pripremala kako za kontranapad na tom području tako i za novi napad 35 kilometara jugoistočno na području Čemerske planine i Nišičke visoravni. Cilj tog novog napada, kojim je trebalo zauzeti teritorije Čemerske planine i ako je moguće grad Brezu, je bio bolje osigurati komunikaciju koja je povezivala zapadna predgrađa Sarajeva, koja su držali Srbi, i područje Pala i Romanije. Nakon ojačanja jedinicama iz 1.Krajiškog Korpusa i koncentrisanja vlastitih elitnih jurišnih jedinica, Sarajevsko-Romanijski korupus generala Stanislava Galića je počeo svoj napad 18. maja. Ipak i nakon čitave sedmice borbi Sarajevsko-Romanijski korpus nije uspio odbaciti jedinice Karavelićevog 1. Korpusa koje su nadzirale cestovnu komunikaciju. Bitka se završila 27/28 maja bez bilo kakvog napredovanja Srpskih snaga. 97

maj 1994 godine

Poglavlje 60: Bitke između ARBiH i VRS-a u Centralnoj Bosni, August-Novembar 1994.

Bosanska armija zauzima Brgule
August 1994

1. Korpus ARBiH je u julu počeo pripreme za operaciju kojom bi se eliminisala izbočina oko Brgula a koja je zadirala u muslimanske linije prema Varešu. 131 Eliminacijom ove izbočine bi se također ugrozila i srpska putna komunikacija prema zapadnim predgrađima Sarajeva koja su držali Srbi a snage ARBiH bi se bolje pozicionirale za buduće operacije prema Sarajevu. 132 Ofanziva je počela 1. augusta. Snage 1. Korpusa su napadale sa obadvije strane Daštanskog džepa koji je držao HVO i brzo su zauzele Brgule a zatim nastavile napredovati južno. Nakon sedmice borbi snage ARBiH su zauzele većinu teritorije ove izbočine. 133 i već 11. augusta snage Sarajevsko-Romanijskog Korpusa VRS su kontrolisale mnogo manju teritoriju na ovom prostoru. 134

Naprijed-Nazad: Nišički plato i Čemerska planina, Oktobar – Novembar 1994

Početkom oktobra, VRS je završila planiranje još jednog pokušaja, nazvanog “Brgule-94”, zamišljenog da ostvari ranije neispunjene ciljeve na prostoru Čemerske planine, tj. da prije svega dubinski osigura putnu komunikaciju prema zapadnim predgrađima Sarajeva koje su držali Srbi. 137
Sarajevsko-Romanijski Korpus, kojim je komandovao general Dragomir Milošević, primio je pojačanja iz Drinskog i Hercegovačkog Korpusa VRS kao i iz Glavnog Štaba VRS. 138 Napadom koji je počeo 4. oktobra brzo su probijene linije 1.Korpusa ARiH, zauzeto je nekoliko ključnih kota u prva dva dana operacije a tokom sljedeće sedmice muslimanske snage su na nekim lokacijama potisnute i do 2 kilometra.
Komandant 1.Korpusa ARBiH Vahid Karavelić je uspio prebaciti pojačanja iz Operativne Grupe-3 i Sarajevske Operativne Grupe čime je spriječio daljnja napredovanja Srba. Već 14. oktobra snage ARBiH su počele sa kontranapadima a 15. oktobra je povraćeno i ključno Moševičko brdo. Borbe su nastavljene sljedeća dva dana ali sukobljene snage su se našle u pat poziciji.
Nakon što je bitka završena snage 1.Korpusa ARBiH su počele planirati ponovno oslobađanje izgubljene teritorije koje bi bilo izvedeno istovremeno sa eliminisanjem ostatka srpskog džepa južno od Brgula, bizu Nišića. ARBiH je napala 6. novembra osvjajajući ostatak kota koje je još uvijek kontrolisala VRS na Čemerskoj planini i u isto vrijeme uništavajući izbočinu sjeverno od Nišića. Uprkos svim nastojanjima VRS-a, Bosanska Armija je zadržala branjeni prostor pa čak i zauzela teritorije koje je prije početka operacije kontrolisala VRS.

oktobar-novembar 1994 godine

______________________________________________________
______________________________________________________

97 – Bazirano na analizama izvještaja Radio Sarajeva o 16. do 24. maja 1994 godine.
Snage VRS su bile pod komandom Sarajevsko-Romanijskog Korpusa. Prostor je bio zona odgovornosti 1. Ilijaške pješadijske brigade koja je bila pojačana jurišnim odredima iz 3. Sarajevske pješadijske brigade, 1. Ilidžanske pješadijske brigade i 1.Igmanske pješadijske brigade. Ova pojačanja, zajedno sa jurišnim odredom (bataljonom) iz same Ilijaške brigade, taktičkom grupom (TG) iz 1.Krajiškog Korpusa (1. bataljon 43. motorizovane brigade uz jedan bataljon 6. Sanske pješadijske brigade i vjerovatno elementi 1. bataljona Vojne Policije ili 1. izviđačko-diverzantskog odreda) i specijalnim odredom MUP-a su sačinjavala snage koje su izvodile napad. Te snage su bile jačine od oko 3000 – 4000 vojnika. Snage ARBiH koje su izvodile odbranu su bile pod komandom 3.Operativne Grupe – Vareš, 1.Korpusa. One su se sastojale od 126. brdske brigade pojačane jedinicama 322. brdske brigade (Vareš), 304. brdske brigade (Breza) i vjerovatno elementima 315. i 316. brdske brigade iz Operativne Grupe Visoko. Snage ARBiH su također bile jačine 3000-4000 vojnika.

131 – Brigadir Vahid Karavelić, komandant 1.Korpusa je pojačao Operativnu Grupu -3 (Vareš) sa dvije taktičke grupe iz Sarajevske Operativne Grupe. Npr. i 2. motorizovana brigada i 101. brdska brigada su svaka uputile po jedan bataljon u ovaj sektor. Da bi stigla na ovo ratište pojačanja iz Sarajeva su morala proći kroz tunel ispod Sarajevskog aerodroma, zatim preko Igmana a zatim kroz Visoko. 1. Korpus je za ovu operaciju upotrijebio oko 5000 do 6000 vojnika.

132 – Željko Garmaz i Saša Burić “Ofanziva za presjecanje koridora i podizanje blokade Sarajeva je počela” Globus, 12. august 1994.

133 – General Delić je 11. augusta 1994 objavio zauzimanje nekoliko kota i sela u Brgulskom džepu. Radio Sarajvo 11. august 1994.

134 – VRS je pokrenula napad prema Brezi sedmicu dana kasnije. Nije jasno šta je bio cilj ove operacije manjih razmjera ali je vjerovatno predpostaviti da su se putem nje pokušale presjeći komunikacije ARBiH na Čermerskoj planini i novozauzetoj teritoriji Brgula. Iako je VRS ostvarila neke pomake snage 1. Korpusa su brzo uspjele povratiti izgubljene položaje.

137 – U isto vrijeme Hercegovački Korpus VRS je napao snage 4. Korpusa ARBiH na potezu komunikacije Mostar-Jablanica kod Bijelog Polja/Vrapčiča, sjeverno od Mostara. Između 12. i 15. oktobra zauzimanjem nekoliko kota koje su nagledale ovu cestu, VRS je bila blizu presjecanja ove komunikacije (koja je bila čak i privremeno zatvorena) ali su snage ARBiH uspjele održati kontrolu nad Bijelim Poljem.

138 – Neposredno prije Milošević je zamjenio Galića na mjestu komandanta korpusa. Pojačanja su uključivala krupne elemente 65. zaštitnog puka i taktičku grupu (TG) iz Drinskog i Hercegovačkog Korpusa VRS. Sarajevsko-Romanijski Korpus je na ovaj prostor dodatno doveo i svoje rezerve, kao što je jurišni odred (bataljon) 1. Ilidžanske brigade. VRS je za napad imala najverovatnije oko 3000 vojnika uz još oko 1000 iz Ilijaške brigade koji su pokrivali linije odbrane. Snage ARBiH iz Opeerativne Grupe Vareš su uključivale 126. brdsku brigadu i taktičku grupu (TG) iz Sarajeva a koja se sastojala od 2. i 5. bataljona 101. brdske brigade, plus bataljon 124. lake brigade “Kralj Tvrtko” koja je bila bivša jedinica HVO-a.”

izvor: Balkan Battlegrounds: A Military History of the Yugoslav Conflict, 1990-1995, str. 234, 237-238; The Central Intelligence Agency

Čemerska planina i Crnoriječka visoravan (1)

Poslije, ovaj put zaista duže, pauze nastavljamo sa radom. Današnja tema su napadna i odbrambena borbena dejstva/operacije izvođene tokom 1994 godine na Crnoriječkoj (Nišičkoj) visoravni i Čemerskoj planini. Citiraćemo nekoliko nama dostupnih relevantnih izvora a svakako se nadamo i konstruktivnim komentarima od strane posjetilaca ove stranice. Nadamo se također da će se javiti i komentarisati i veterani koji su lično učestvovali ili komandovali u ovom borbama i dati svoj doprinos daljnjem rasvjetljavanju ove teme.
Prvi tekst koji prenosimo je iz “ARMIJA RBIH NASTANAK, RAZVOJ I ODBRANA ZEMLJE, knjiga druga” generala Rasima Delića:

“…Postepeno preuzimanje strateške inicijative na ratištu od strane ARBiH nagovijestila su uspješna ofanzivna djelovanja jedinica 1. Korpusa od 1. do 5. augusta na Crnoriječkoj visoravni. Jedinice 1. Korpusa su oslobodile oko 30 km teritorije i naseljena mjesta Šikulje, Okruglicu i Brgule, te objekte Zvijezda, Rašetak i dr. (U borbama na Crnoriječkoj visoravni poginulo je oko 120 agresorskih vojnika, daleko više je ranjeno, dok su jednog zarobili pripadnici ARBiH. U jedinicama ARBiH je bilo 37 poginulih a ranjena su 73 borca. Pripadnici Armije su zaplijenili preko 100 pušaka i puškomitraljeza, tri minobacača 60 mm, 10 PAT-ova 20 mm i veće količine municije raznih vrsta (NIP, Popis borbenih djelovanja, Oslobađanje Crnoriječke visoravni “Behar”, 10. novembar 1997)).
Srpski agresor je nastojao zaustaviti napadna djelovanja ARBiH i u protivudarima vratiti izgubljene teritorije. Uspio je to u maju na majevičkom bojištu u zoni 2. Korpusa, te u julu na ozrenskom bojištu u zoni 3. Korpusa. Nakon pretrpljenog poraza i izgubljenih teritorija na Crnoriječkoj visoravni, srpski agresor je krajem augusta, uz angažovanje jakih snaga, pokušao vratiti izgubljene teritorije, ali i pored više pokušaja nije uspio probiti linije odbrane jedinica 1. Korpusa. Nakon neuspjeha na Crnoriječkoj visoravni, agresor je svoja napadna djelovanja tokom septembra preusmjerio na Čemersku planinu, s ciljem ovladavanja tom teritorijom i presjecanjem komunikacije iz srednje Bosne ka Tuzli. To bi mu omogućilo napredovanje ka dolini Krivaje , ali i ka Brezi i Visokom. Od 7. septembra do 11. oktobra jedinice agresora su ovladale objektima Jasen, Polom i Moševićko brdo, ugrozivši odbranu 1. Korpusa. Međutim to je bio i krajnji domet agresoriskih snaga u zoni odgovornosti 1. Korpusa (Jedinice 1. Korpusa ARBiH su u odbrani Čemerske planine imale 83 poginula, 215 ranjenih i 5 zarobljenih boraca. U borbi je izgubljeno 157 pušaka i 5 minobacača raznih kalibara (NIP, Popis borbenih djelovanja, Odbrana Čemerske planine, 11. novembar 1997)).
Samo nekoliko dana kasnije, 15. oktobra 1994. godine, jedinice 1. Korpusa su u snažnom protuudaru za samo jedan dan vratile pod svoju kontrolu dio izgubljenih objekata na Čemerskoj planini, uključujući dominantno Moševićko brdo. Oslobodilačka djelovanja na Crnoriječkoj visoravni jedinice 1. Korpusa nastavile su početkom novembra. Za samo dva dana 6. i 7. novembra 1994. godine, jedinice Armije su oslobodile veliki dio Crnoriječke visoravni uključujući objekte Mačak, Toljenak, Grad i Vrhovi te naseljena mjesta Zubeta, Hadžići, Korita i Koštica (Tokom izvođenja borbenih djelovanja agresor je imao 35 poginulih. Jedinice ARBiH su imale 30 poginulih i 60 ranjenih. U borbi je zapljenjeno preko 100 pušaka, 4 minobacača 60 mm, 6 minobacača 82 mm, 2 minobacača 120 mm, 1 top 76 mm ZiS, 3 PAT-a i 4 PAM-a, te veća količina pješadijske municije i artiljerijskih projektila (NIP, Popis borbenih djelovanja, Oslobađanje Croriječke visoravni “Behar-I”, 11. novembar 1994)….”

izvor:Armija Republike Bosne i Hercegovine, nastanak, razvoj i odbrana zemlje , knjiga druga, str.68-69; Rasim Delić

Vakat je za proteste protiv okupacije

Ovim tekstom pozivamo na otvaranje i oslobađanje bošnjačke emocije, tog bola potlačene, ponižene, obespravljene žrtve, koju je povijest podučila kako svoje osjećaje treba skrivati, a svoja ljudska prava ne tražiti, jer su despoti izmislili da će ti – ako zastražiš bolje biti još gore.

Piše: Fatmir Alispahić

Kako bi izgledala bosanska stvarnost da je Armija RBIH poražena i da je na frtalju bh. teritorije na koju su stjerani Bošnjaci uspostavljena okupatorska, što velikosrpska, a što velikohrvatska vlast?! Ta stvarnost bi izgledala baš ovako, kako danas izgleda! Svi važniji finansijski tokovi bi se odvijali bez Bošnjaka, koji bi u ekonomskom smislu postajali minoran faktor. Bošnjački ekonomski potencijal bi se svodio na granape, pekare, vulkanizerske radnje i sl., a svi veliki obrti bi se našli u s-h mrežama. Iz ekonomskog suvereniteta bi proizilazio i kulturalni, pa bi iz bosanske stvarnosti nestalo bošnjačkih sadržaja, izuzev u vidu andrićevskog ismijavanja Bošnjaka, kao u tv seriji o Izetu Fazlinoviću ili u onim (auto)šovinističkim vicevima Enisa Bešlagića o Muji i Sulji. Takav ambijent bi gradio postiđene Bošnjake, uvjerene da se nemaju čime ponositi, da su nevrijedni i izgubljeni, pošto se u javnom prostoru pojavljuju tek kao predmet za šegačenje. Poseban udar bi se vršio na Islamsku zajednicu, kao temeljnicu bošnjačkog identiteta, s ciljem da se i u nju ugrade bošnjački gmizavci kakvi su već instalirani u marionetskoj politici. Zavladala bi pomama ismijavanja islama i vjerskih autoriteta, a Srbi i Hrvati bi posebno nagrađivali Bošnjake koji bi se iskazivali kao samomrzitelji. Okupatori bi vodili računa o peglanju svoga zločinačkog imidža, pa bi Bošnjacima dali formalnu zastupljenost u organima vlasti, ali, po mjeri odrođenosti od bošnjaštva i od islama. Na društvenoj ljestvici bi napredovali srpski i hrvatski Bošnjaci, oni što javno govore protiv svog naroda i vjere, što javno progone istaknute patriote i intelektualce. Svi drugi, koji misle istinu i pravdu, bili bi prognani iz stvarnosti, obespravljeni, i uz to satanizirani, za primjer drugima. Bio bi to zreo ambijent za završni udarac u procesu okupacije Bosne, a to je da se na tu prepravljenu istinu u agresiji, po kojoj su žrtve krivci, a krvnici žrtve – stavi pravosudni pečat. Dok bi se s jedne strane na prijevremenu slobodu puštali srpski i hrvatski zločinci, i dok bi se obustavljali procesi protiv njih, zbog navodne zastare, dotle bi se protiv bosanskih patriota otvarali procesi za nepostojeće ratne zločine; oni bi se hapsili i medijski ljagali, i više niko ne bi smio kazati kako su pod zastavom s ljiljanima ovi oljagani ljudi branili sve bh. narode i njihove vrijednosti. Na osnovu te završne akcije – uloge okupatorskog pravosuđa u pečatanju laži – bila bi ispisana historija po kojoj nije bilo nikakve agresije, već su srpske i hrvatske snage branile Evropu od tzv. islamskog terorizma oličenog u Armiji RBiH, koja je planirala da etnički očisti zemlju od Srba i Hrvata, kako bi se na tom prostoru stvorila evropska „Saudijska Arabija”. Bošnjačka djeca bi nosila grijeh kakav su nosila njemačka djeca poslije Drugog svjetskog rata, jer pripadaju narodu koji je htio istrijebiti druge narode, pobiti sve krmače po Bosni (a vidimo kako su lepe „Gavrilovićeve” švargle, krvavice i slaninice!), nametnuti Srpkinjama i Hrvaticama hidžab, Srbima i Hrvatima da nose fes i idu u džamiju, ukinuti rakiju, kocku, golotinju i sve blagodeti modernog čovjeka. Odrastala bi ta bošnjačka djeca pognute glave, u strahu od istine, u stidu od svoje vjere i časne prošlosti. Vremenom bi se ta djeca istopila u legendi o jednom bivšem narodu.

Dejtonska zlotvorina

Kad god se pominju Hitlerovi zločini nad Jevrejima, cionistički zločini nad Palestincima, američki zločini nad muslimanima, komunistički zločini nad slobodnim umovima, kao i svi državni zločini bez obzira na vjersko i etničko porijeklo – uvijek nad tim javnim i masovnim egzekucijama lebdi pitanje: Kako se ne plaše Boga? A strah od Boga podrazumijeva uvid u pravednost vremena, koje je tačan i nemilosrdan sudija. To isto pitanje lebdi na novim, dosad najširim talasom progona bosanskih patriota, u Krajini, i u Sarajevu, odnosno, u Hadžićima. Oni koji kreiraju ove pravosudne lakrdije očito su, kao i Adolf Hitler, uvjereni da ih neće sustići sud vremena. Oni su momentalno apsolutna vlast, mogu hapsiti nevine ljude, uništavati njihove živote i živote njihovih porodica, a da ne osjećaju nikakvu grižnju savjesti zbog nepravdi koje čine. Zašto je to tako? Zato što svi mi nosimo projekciju svoga dobra ili zla na druge, iz onoga što jesmo proizilazi naš odnos prema drugima, pa će tako dejtonsko pravosuđe bez moralne dileme progoniti čestite ljude, kao što ćemo mi, takvi kakvi smo, razmišljati o duši, o grijehu, o dobroti, sudija, tužitelja, novinara FTV i drugih goniča vladajućeg sistema.

Dejtonsko pravosuđe proizilazi iz svoje političke suštine, činjenice da zastupa (para)državu koja ima kriminalnu genezu, jer je rezultat nasilnog zbacivanja demokratske volje 63 odsto bh. građana, koji su 1992. odlučili da žive u cjelovitoj i građanskoj državi, Republici Bosni i Hercovini, a namjesto koje je nametnuta dejtonska zlotvorina, kojom vladaju oni koji su vodili agresiju protiv Bosne i Hercegovine. Takvo pravosuđe ne može biti drukčije od idejne osnove države koju zastupa, a ta država je – mada pradoksalno zvuči – usmjerena protiv vlastite državnosti, i protiv idejne, povijesne i kulturne suštine Bosne i Hercegovine. Kao i pravosuđe, tako i sve drugo što slijedi dejtonsku nakaznost, nosi iste zlokobne obrasce etničke podjele i svekolike minorizacije bošnjačkog subjektiviteta. Pravosudni progon bosanskih heroja istovjetan je vrijeđanju vjerskih osjećanja Bošnjaka u karikaturama tzv. „Oslobođenja”, ili upornom klevetanju Islamske zajednice kao sponzora nepostojećeg terorizma. (…Jer Mevlid je neuračunljiv, taman koliko i Brejvik, pa je suludo za nečiju mentalnu raspuknutost optuživati ikakvu instituciju. Izuzev ako same institucije nisu mentalno raspuknute, kao ove dejtonske.) Svi ti dejtonski subjekti rade na istom cilju, sa različitim zadacima: neko će hapsiti Bošnjake, neko će ih istjerivati iz njihove kulturne baštine, neko će ih vrijeđati, neko će udbaškim metodama zavrtati ruke tzv. prvacima u Bošnjaka, pa ćemo dobiti farmu glista, itd., a sve ciljem da bude sve manje Bošnjaka, spremnih i sposobnih da uoče nastavak genocida i da se suprotstave (samo)uništenju. Otud zalaganja za bošnjačku jednakopravnost bivaju tumačena kao nekakav radikalizam, po istom obrascu po kome se palestinsko pravo na život smatra radikalnim. Tako je i kod nas obespravljivanje Bošnjaka postalo demokratski standard, čime je borba za bošnjačku jednakost dobila kriminalne etikete.

Godinama već bošnjački političari pridržavaju se dejtonskog kućnog reda, pa ne smiju zucnuti u zaštitu bošnjačke žrtve, bilo da se radi o ugnjetavanim povratnicima, o raseljenicima ili o progonjenim herojima. Narod je, u uvjerenju da treba slijediti političke vođe, sve ove godine šutio i trpio, gledao i razmišljao, i haman shvatio da bošnjački političari u ovoj zemlji ne štite nikoga i ništa, osim svojih privilegija. Ako će im te privilegije doći pod znak pitanja, time što će ustati u zaštitu svoga naroda, onda će izabrati šutnju, i privilegije. Tako se dogodilo da nakon hapšenja ratnog rukovodstva Hadžića narod po prvi put izađe na masovni protest. Okupilo se 4000 povrijeđenih ljudi, da ukažu na bjelodanu nepravdu – da se hapse ljudi koji su branili sve bh. narode, a ne hapse se zločinci koji su skrivili smrt i nestanak 350 Bošnjaka s područja Hadžića. Pravosudna lakrdija je očita, jer s jedne strane imamo 350 ubijenih civila, i imena Srba za koje se zna da su učestvovali u zločinima nad Bošnjacima, ali njih niko ne hapsi i ne procesuira, dok s druge strane imamo ljude koji ne mogu biti krivi, kao što reče Avdo Hebib – „zato što su u zatvore vodili one Srbe koji su bili naoružani i spremni da naprave još veće zločine”. Da li to znači da su trebali pustiti srpske zločince da nesmetano ubijaju, kako bi sebi u budućnosti izborili građanska prava? Ispada da će za ratni zločin odgovarati svaki bosanski patriota koji je u toku rata uhapsio srpskog vojnika! Ali, za ratni zločin neće odgovarati oni koji su u Hadžićima ubili 350 Bošnjaka, jer su ta ubistva, kao i ona u Palestini, Afganistanu, Iraku… – izvedena za dobrobit demokratije.

Strah od ponosa

U odnosu na sve dosadašnje napade dejtonskog (a time i haškog) pravosuđa na istinu o genocidnoj agresiji, napad na generala Atifa Dudakovića i 20 komandanata u Petom korpusu, dosad je najmasovniji udar na patriotsku čast. Sjećamo se, progonjeni su i drugi generali i komandati ArmijeRBiH, mnoge su ti progoni otjerali u smrt, ali ovaj sadašnji progon Dudakovića i drugova, ima značenje udara na cijelu Krajinu i njenu herojsku odbranu. A ako se slomi Krajina, slomljeno je Sarajevo! Na žalost, krajiški ponos se zagubio pod ideologijom mutavosti koju sprovodi veseli Hamdija Lipovača, dok Krajinšnici u njemu gledaju nekakvog svog prvaka, pa ne vide sami sebe. Bihać sramotno šuti, namjesto da organizira masovne demonstracije, sa deset-dvadeset hiljada ljudi, i da glasno poruči: Mi ne damo krajiške heroje! Taman posla, kako bi veseli Hamdija izigravao kralja ako bi u toj Krajini bilo još ljudi vrijednih poštovanja!? Zato je Bihać pretvoren u kazamat komunističkog jednoumlja, u kome se ne mogu održati ni obične tribine, a kamo li mitinzi podrške ljudima koji su odbranili Bihać i Krajinu, i obezbijedili tom Lipovači da godinama bude čio i veseo. Krajišnici bi morali razumjeti kako je politika na uzdama dejtonske ideologije, odakle se kreiraju optužnice protiv bh. patrota, pa se nije uzdati u „lipovače” i ostale. Ako u krajiškom srcu ima ponosa, a ne sumnjamo u to, onda taj ponos mora preuzeti liderstvo u Krajini, što znači – iskazati masovno, jedinstveno, odlučno negodovanje zbog procesa protiv Dudakovića i drugova, koji se hajcaju iz posrbljene Banja Luke i prihvataju iz pomutavljenog Bihaća. Svi koji preporučuju da svako treba da radi svoj posao, progonitelji svoj, a žrtva svoj, da treba odsaburit’, pa prenoćiti, pa opet prenoćiti, zapravo pušu u jedra ovoj velikoj nepravdi. Nema ničeg lošeg u pravu jednog naroda da javno i masovno saopšti svoj stav o nekoj nepravdi. Onaj ko Bošnjake gura u strah od svoga mišljenja, od svoga osjećanja, zapravo, Bošnjake gura u nestanak.

Ovim tekstom pozivamo na otvaranje i oslobađanje bošnjačke emocije, tog bola potlačene, ponižene, obespravljene žrtve, koju je povijest podučila kako svoje osjećaje treba skrivati, a svoja ljudska prava ne tražiti, jer su despoti izmislili da će ti – ako zastražiš bolje biti još gore. Takve poduke nisu daleko od pameti, jer će, evo, ovaj tekst neko tumačiti kao poziv na ekstremizam, a zapravo je poziv na slobodu i demokratiju. Oni koji smatraju da Bošnjaci nemaju pravo na ulici, u masovnim protestima, upravo pred pravosudnim instancama, iskazati svoje negodovanje zbog hapšenja časnih ljudi, heroja i patriota ove zemlje – e, takvi su s onu stranu demokratije i antifašizma. A s onu stranu su i bezmalo svi bošnjački političari koji ne nalaze za shodno da se oglase, a kamo li da pozovu narod na jedan dostojanstveni skup podrške uhapšenim i optuženim patriotima. Milorad Dodik bi takvo nešto sigurno uradio, u velikosrpskom slučaju. Jer, Dodik se, za razliku od bošnjačkih gmizavaca, ne stidi, i ne plaši, samim tim što nije dužan nikome polagati račune, do li Beogradu. A Beogradu račune polažu i ovi naši/njihovi, haman. Otud kao opomena zvuči obraćanje načelnika turske Općine Meram iz Konje, Serdara Kalajdžije, na protestnom mitingu u Hadžićima, gdje on, Turčin, poručuje kako -„turski narod podržava borbu Bošnjaka za pravdu”. Jadni smo mi ako smo spali na to da nas prije podržavaju turski, nego bošnjački političari, i da naše uhapšene heroje prije podržava turski nego bošnjački narod!

http://www.rijaset.ba/index.php?option=com_content&task=view&id=12332&Itemid=1

Ofanziva VRS na Olovo (2)

41. “Živiničke Ose” na Olovskom ratištu – slamanje posljednje neprijateljske ofanzive na Kruševu

Među bosanskohercegovačke gradove koji su dugo vremena trpili najžešće napade agresora i strahovita stradanja i razaranja, zasigurno spada i Olovo. Olovo je grad koji se nalazi između tri planinske rijeke: Bioštice, Stupčanice i Krivaje i smješten je u podnožju visokih planinskih vrhova a nalazi se na važnoj putnoj komunikaciji Sarajevo – Tuzla. Neprijatelj je sa okolnih visova, od samog početka rata, nastojao okupirati ovaj grad iz dva razloga. Prvo, okupacijom Olova bi prekinuo putnu komunikaciju za Tuzlu, čime bi bila ugrožena i tuzlanska regija, a drugi cilj neprijatelja je bio da se nakon zauzimanja Olova, dolinom rijeke Krivaje spoji sa svojim jedinicama u Vozućoj i na Ozrenu, što su za neprijatelja bili važni strateški položaji. Stoga je neprijatelj navaljivao svakim danom i iz svih najmodernijih i najubitačnijih oružja i oruđa. Dnevno je na grad i okolinu bilo ispaljivano i do 3.000 granata raznih kalibara. Posebna ofanziva na Olovo započela je još novembra 1993. godine, a pojedinim akcijama rukovodio je direktno komandant Vojske Republike Srpske, Ratko Mladić. U cilju zauzimanja Olova dovođene su i najelitnije jedinice iz cijele Republike Srpske, ali i iz Srbije. Po svaku cijenu nastojao se okupirati ovaj grad. Sa neprijateljskih uporišta iz okoline Olova: sa Išerić brda, sa Ponora, Drecelja, Gronjeg Kruševa, Smrekove strane, iz Krivajevića, Nišića, Duševina, Krajšića, Bjeliša…svakodnevno je agresor žestoko granatirao Olovo a često su pokušavani i pješadijski proboji koje su olovski borci, predvođeni legendarnim komandantom Senahidom Bolićem Bolom – uporno i stalno odbijali. Međutim, zbog stalnih žestokih borbi i iscrpljenosti olovskih boraca neprijatelju je sredinom januara 1994. godine pošlo za rukom da probije linije odbrane olovskih boraca i da uđe u selu Kruševo. Situacija na Olovskom ratištu u to vrijeme je bila dramatična. Prijetila je opasnost da neprijatelj probije i liniju odbrane na potezu Kruševo – Dolovi i tako izađe na putnu komunikaciju Olovo – Sarajev, što bi imalo dalekosežne posljedice po ovu regiju ali bi bila ugrožena i znatno šira slobodna teritorija.
Stoga je predpostavljena komanda Armije BiH pozvala jedinicu “Živiničke ose”, kao elitnu jedinicu, da pomogne u konačnom slamanju neprijateljske ofanzive. Jedinicu je u ovoj akciji predvodio zamjenik komandanta, Hazim Bešlija koji je rođen u olovskom selu Kruševo, upravo tamo gdje je neprijatelj probio liniju odbrane.
Naredbom komandanta 2. korpusa ARBiH, borci “Osa” su 12.01.1994. godine upućeni na uzavrelo Olovsko ratište. U večernjim satima su stigli u rejon sela Dolovi, pokraj Olova. Međutim, i meteorološki uslovi su bili nepovoljni, bilo je hladno vrijeme i padao je snijeg. Sutradan, 13.01 izviđači “Osa” su izvršili izviđanje i utvrdili tačne neprijateljske položaje i sredstva kojima neprijatelj raspolaže.
Napokon, 14.01 u 3:30 sati, jedinica je upućena na izvršenje borbenih dejstava u selo Kruševo, sa zadatkom da zauzme neprijateljske linije odbrane. Na jurišni položaj borci “Osa” su stigli u najvećoj tajnosti u 4:30 sati. Sa jurišnog položaja jedinica je podjeljena u dvije grupe. Prva grupa krenula je u pravcu sela Kruševa a druga je krenula prema školi. Zbog slabe vidljivosti, borci su se kretali vrlo sporo. Oko 4:45 počela su dejstva prve grupe sa kratkom sređenom vatrom i bez većih teškoća prva gupa je uspjela ovladati dijelom kuća u selu Kruševo. Kretanjem prema drugoj grupi kuća uočena je vatra neprijateljskih vojnika. Uz, također lakši otpor, živinički borci su uspjeli ovladati i drugom grupom kuća. Druga grupa boraca, uz sadejstvo sa prvom grupom, kretala se u pravcu osnovne škole u selu Kruševo. U toku uvezivanja grupa, ispred njih su se čule dvije velike detonacije. Prva grupa je oko 5:30 naišla na mješovito minsko polje. Neprijatelj je dejstvovao iz pravca škole. Zbog slabe vidljivosti nisu se mogla ukloniti minska polja, te je jedinica morala biti vraćena na polazne položaje u 5:45 sati. Oko 11 sati istoga dana “Ose” su ponovo upućene prema selu Kruševo. Ulazeći u rejon borbenih dejstava, od sela Prgoševo prema šumi Bjelici, jedinica je bila pod stalnom ariljerijskom vatrom. Izlazeći na rub šume Bjelice, naišlo se na brisani prostor, pa je na izvršenje zadatka upućen samo jedan vod prema selu u kojem se vodila žestoka pješadijska borba. Poslije upućivanja pojačanja od jednog voda, neprijatelj je još više navaljivao artiljerijskom i pješadijskom vatrom, što je jedinicu Olovske brigade primoralo na povlačenje iz sela Kruševo. Povlačenje je bilo otežano zbog jakog granatiranja sa Ponora i iz sela Gornje Kruševo. Linije odbrane su bile probijene oko 14 sati, te su se snage odbrane povukle na rub šume Bjelice, a agresor je ovladao selom Gornje Kruševo, gdje je počeo da pali kuće. “Živiničke ose” su formirale novu liniju odbrane na rubu šume Bjelica prema Donjem Kruševu i desnim bokom prema putu koji vodi od Olova prema Kruševu. Agresor je haubicom 155 mm i VBR-om iz Krivajevića, neprekidno držao rejon Bjelice pod vatrom a sa pješadijskim snagama je napadao na desni bok jedinice, prilikom čega su se jednice odbrane morale povući do sela Đulovića i formirati novu liniju odbrane od Đulovića preko Vrhova do puta Dolovi – Kruševo. Borbe su padom mraka jenjavale a jedinica je sa tri voda ostala na položaju dok su tri voda bila u stalnoj pripravnosti u Krajišnici.
U toku borbe poginulih u “Osama” nije bilo, a ranjeni su borci: Mehmed Ligić, Enes Mujanović, Almir Omerbegović, Elvis Babić, Zenun Softić i Nedžad Paprikić.

Šema 37: Borbe oko Kruševa

Borba za Kruševo je, međutim, nastavljena i narednih dana, jer je to bio objekat od strateškog značaja za agresora. Zauzimanjem Kruševa, neprijatelj bi stvorio pretpostavke za ostvarivanje ciljeva, a ohrabren uspjehom od 14.01.1994 godine, intenzivno je vršio pripreme svojih jedinica da konačno zauzme Dolove a potom da uđe u grad Olovo ne računajući da i na drugoj strani, poslije gubitka sela Kruševa, komanda 2. korpusa niz radnji u cilju priprema jedinica za vraćanje izgubljenog sela Kruševa. Dan 15.01 bio je dan priprema jedinica na obje strane. U pitanju je bilo samo vrijeme ko će prije krenuti i ko će prije postići faktor iznenađenja. U tom cilju, naredbom komandanta 2. korpusa i komandatna 1.olovske brigade, jedinica “Živiničke ose” je dobila zadatak da 16.01 izvrši napad na selo Kruševo iz pravca sela Prgoševa. U sadejstvu sa jedinicom “Živiničke Ose” učestvovala je i jedinica Vojne policije “Balta”, zatim jedinice Olovske brigade i Sokolačkog bataljona. Postupajući po naredbi komandanata, jedinica je krenula na izvršenje zadatka u 03 sata, 16.01.1994. godine. Jedinica “Ose” je nastupala sa dva voda, prvi sa ciljem da obuhvatom s desna od puta Dolovi – Kruševo ovlada neprijateljskim položajima u gornjem dijelu šume Bjelica a drugi vod da obuhvatom sa lijeva od sela Đulovići, ovlada neprijetljskom linijom odbrane. U toku akcije, ne znajući tačan položaj linije neprijateljske odbrane, dva borca “Osa” su zarobljena oko 7:45 sati. Da bi jedinica oslobodila svoje pripadnike krenula je u žestok napad. Neprijatelj je pružio jak otpor snagama koje su se nalazile u šumi Bjelica. Jakom sređenom vatrom neprijatelj je istjeran sa prednjeg kraja linija odbrane, ostavivši dva zarobljena borca “Osa” od kojih je jedan bio teško ranjen a drugi mrtav. U toku napada poginula su još dva borca a nekoliko ih je teže i lakše ranjeno. Po zauzimanju neprijateljske linije na novim položajima upostavljene su linije odbrane naših snaga koju su te večeri zaposjele jedinice Olovske brigade. U toku borbe naneseni su veliki gubici neprijatelju u živoj sili, uništen je jedan tenk, čime je slomljena ofanziva agresora koji više nikada nije pokušao da sa tog pravca zauzme grad Olovo i ostvari svoje ciljeve. U slamanju neprijateljske ofanzive izuzetan doprinos su dali borci “Živiničkih osa”.
U borbama na Olovskom ratišu poginuli su borci “Osa”: Miralem Mušić, Esad Jagodić, Nevres Mujagić, Dževad Fočić i Halid Šehić. Teže ranjeni su: Asim Čaušević, Hidajet Sulejmanović, Hasan Fehrić, Nijaz Agović, Akif Tahirović, Esed Tursunović, Mirzet Okanović, Fadil Čirak i Osman Okić. U ovim akcijama lakše su ranjeni: Ekrem Hamzić, Abdullah Butković, Amir Bešić, Meho Goletić, Tahir Okanović, Mirsad Pepić, Sead Redžić, Midhat Brčaninović, Mehmed Konjević, Ahmo Musić, Hasan Merdanović, Zinet Butković, Azem Butković i Samir Omerkić.”

Šema 38: Slamanje neprijateljske ofanzive na Kruševu

izvor: Živiničke Ose, str. 202 – 211; Mevludin Mahmutbegović

Ofanziva VRS na Olovo (1)

Poslije duže pauze ovaj put vam donosimo opise ofanzive VRS na Olovo i to ukoliko bude moguće iz nekoliko izvora. Jedan od izvora koji i ovaj put citiramo je knjiga “Balkan Battlegrounds: A Military History of the Yugoslav Conflict, 1990-1995” koja ovu ofanzivu i operaciju tretira prilično iscrpno i to u svome 55 poglavlju. Pošto je ovo tema koja zanima mnoge koji ne poznaju engleski jezik ovaj put smo se odlučili da spomenuti tekst prevedemo na bosanski jezik, naravno u skladu sa svojim poznavanjem engleskog. Mislimo da smo to uspjeli uraditi dovoljno dobro u smislu da prevedeni tekst ostane vjeran orginalu i da se ništa od teksta ne “izgubi u prevodu”. Ništa od teksta nije izbačeno ili mijenjano, ukoliko nije slučajno previđeno. Naravno uvijek može bolje a kako tekst nije prevođen od strane profesionalog prevoditelja bilo kakve sugestije, korekcije ili ispravke su dobrodošle. Drugi citirani izvor je iz knjige “Živiničke Ose” od Mevludina Mahmutbegovića. U njemu se opisuje tok bitke za Kruševo iz prespektive ove jedinice koja je u januaru došla kao pojačanje 1. Olovskoj slavnoj brigadi. Ovu knjigu je moguće kupiiti u pojedinim knjižarama ili kako smo obavješteni nabaviti preko online knjižare http://www.knjiga.ba po cijeni od 18.00 KM. I prvi i drugi izvor su potkrepljeni kartama. Treći izvor je još uvijek opcionalan.

Tekst koji prenosimo je opširniji u fusnotama nego u svom samom tijelu. Fusnotama, koje se nalaze ispod teksta, možete brzo pristupiti tako što će te kliknuti na broj fusnote koji se nalazi u samom tekstu. Karta se nalazi na kraju članka.

Poglavlje 55
Operacija “Drina 93”:
Srpska “Završiti rat” ofanziva, novembar 1993 – mart 1994

Kao što smo ranije napomenuli, strategija Bosanskih Srba krajem 1993 i početkom 1994 godine je imala za cilj nanošenje odlučujućeg vojnog poraza glavnini snage Bosanske Armije čime bi se Bosanska Vlada primorala na potpisivanje mirovnog ugovora pod Srpskim uslovima. Glavne operacije koje su poduzete da se ostvari ovaj cilj jesu one oko Olova. One su imale za cilj odsjecanje Tuzle i sjeveroistočne Bosne od Zenice i centralne Bosne. Izgleda da su Srbi gajili nadu da bi se u slučaju takvog razvoja događaja, službeno Sarajevo ili predalo ili bi došlo do sklapanja separatnog mirovnog sporazuma sa prilično neovisnim muslimanskim gradonačelnikom Tuzle Selimom Bešlagićem, baš kao što je to urađeno ranije sa Fikretom Abdićem. 31 Ako ne bi došlo do realizacije niti jedne od ove dvije opcije, VRS bi onda eliminisala 2. korpus u ogromnom muslimanskom džepu oko Tuzle. Ipak, kao što će se VRS uvjeriti, njena sposobnost da porazi utvrđene i ukopane jedinice Bosanske Armije se znatno smanjila od početka rata.

Strateška ofanziva glavnog štaba VRS – koja je barem u početku bila nazvana “Drina 93” – je tokom svoga perioda izvođenja, uključivala četri odvojene operacije :
– glavna napadna operacija na područje Olova i komunikaciju Tuzla – Zenica tokom novembra 1993 i januara 1994 godine.
– operacija u cilju eliminisanja džepa Teočak – Sapna istočno od Tuzle izvođena tokom novembra i decembra 1993 godine (ova operacija je bila izvođena u koordinaciji sa Olovskom operacijom).
– ofanziva na Maglajsko – Tešanjski džep tokom decembra 1993 i marta 1994 godine (također u koordinaciji sa Olovskom operacijom).
– ofanziva u cilju zauzimanja Grabeškog platoa i željezničke komunikacije prati tok rijeke Une u februaru 1994 godine.

Niti jedna od ovih operacija nije polučila rezultate ili ispunila svoje ciljeve.

Bitka za Olovo je počela tokom ranog novembra 1993 godine, ubrzo nakon što su snage ARBiH zauzele obližnji Vareš. Olovo se nalazi na glavnoj cestovnoj komunikaciji između Tuzle i Sarajeva (cesta koja je do tada već bila uglavnom pod kontrolom VRS) i manjim putevima između Tuzle i Zenice. Cilj Glavnog Štaba VRS je bio zauzimanje grada Olova i napredovanje prema sjeveru, presjecanje cestovnih komunikacija a zatim konsolidacija prethodno zauzete teritorije. 32 Ukoliko bi se ovaj cilj ispunio, snage VRS – oko 10.000 vojnika iz sastava barem tri korpusa VRS – bi zatim nastavile svoje napredovanje u cilju spajanja sa vlastitim snagama na Ozrenu, udaljenom nekih 35 kilometara od Olova. 33 Napadom VRS od 8.novembra – koji je izvođen pod komandom Glavnog Štaba i Drinskog Korpusa – pokušalo se okružiti Olovo sa istoka i sa zapada. 34 Samo je zapadni pravac imao nekog uspjeha i pri tome je zauzeto nekoliko sela prije nego što je napad zaustavljen snažnim otporom jedinca 2. korpusa Bosanske Armije. Ni uzastopni napadi tokom ostatka mjeseca novembra i cijelog mjeseca decembra nisu postigli rezultate, pogotovo nakon što je 2. korpus angažovao mnoge od svojih rezervi pojačane jedinicama iz sastava 3. i 6. korpusa. 35 VRS je obnovio napade tokom sredine januara nakon što su pristigla pojačanja iz Hercegovačkog korpusa. 36 Tokom 12 i 13 januara ove hercegovačke jedince su probile front ARBiH, napredujući 3 kilometra prema Olovu. Ipak ponovo su rezerve ARBiH iz sastava 1, 2. i 3. korpusa bile u stanju da zaustave napredovanje VRS. Glavni Štab VRS je prekinuo operaciju krajem Januara. 37
______________________________________________________
______________________________________________________

31 – Nema nikakvih indicija koje bi sugerisale da bi Bešlagić – čvrsto uvjeren u multietničnost i političku nezavisnost – popustio pod Srpskim pritiscima i zahtjevima. Bešlagić je bio dugogodišnji protivnik Srpskog kao i Muslimanskog nacionalizma.

32 – U intervjuu datom krajem januara 1994 godine potpredsjednik Bosanskih Srba i član Vrhovne Komande RS Nikola Koljević izjavio je da je cilj Olovskih operacija presjecanje bilo kakvih putnih komunikacija između Tuzle i Sarajeva.

33 – Granice zona odgovornosti dva korpusa VRS-a, Sarajevsko-Romanijskog i Drinskog su se nalazile odmah južno ispod Olova.Zbog toga je nejasno iz štaba kojeg korpusa se komandovalo operacijama, ustvari vrlo lahko je moguće da je operacijama upravljao direktno Glavni Štab VRS. Nasuprot Olovu se uobičajeno nalazila jedna brigada – 2. romanijska motorizovana Brigada iz Drinskog korpusa uz dijelove 1.ilijaške pješadijske brigade iz sastava Sarajevsko-Romanijskog korpusa. Izgleda da su ove jedinice bile ojačane sa barem jednom taktičkom grupom iz sastava 1.Krajiškog korpusa (čini se jačine jednog bataljona iz sastava 11. lake pješadijske brigade iz Mrkonjić Grada uz vjerovatno bataljon iz 6. sanske pješadijske brigade i 43. prijedorske motorizovane brigade) i krupnijim elementima iz sastava 65. zaštitnog puka i do jednog bataljona iz sastava 1. gardijske motorizovane brigade. Sarajevsko – Romanijski korpus je izgleda poslao jurišne jedinice iz sastava svih svojih brigada a Drinski korpus je također poslao određene snage sastavljene od jedinica iz nekoliko brigada. Tih negdje oko 10.000 vojnika nije bilo upotrebljeno u jednom napadu nego je rotirano i uvođeno na pravce napada po potrebi. Vjerovatno da nije bilo više od 2000 do 3000 vojnika koji su upotrebljeni tokom jednog napada.

34 – Linija fronta u Olovskom sektoru, dužine oko 35 kilometara, se kretala od Olovskih Luka, nekih 3 kilometra istočno od grada, pa do Daštanskog, džepa kojeg su držale snage HVO-a (ostaci Vareškog HVO-a). Sam grad Olovo je bio oko 7 kilometara sjeverno od prvih rovova zaštićen linijom brda visine iznad 1000 metara. Snage VRS su držale Brgule, džep usmjeren prema sjeveru od Nišičkog platoa do Daštanskog.

35 – Prikaz bitke koji slijedi se bazira velikim dijelom na detaljnoj analizi onovremenih izvještaja Radio Sarajeva koja je rađena pomoću mape razmjera 1:50.000, uz provjere i usporedbe sa izvorima AFP-a i Reutersa, a naročito na javno dostupnim UN izvještajima koji se tiču bitaka. Jedino je Radio Sarajevo donosio detalje o taktičke prirode koje su bile potrebne za ovu analizu:
Ofanziva VRS-a je počela 8.novembra napadima iz dva pravca koji su trebali da okruže Olovo sa bokova čime bi se izbjegao direktan napad prema gradu sa juga. Na ljevom napadnom pravcu snage VRS su postigle početne uspjehe u Brgulskom džepu tokom perioda između 8 i 11 decembra napredujući u dubini 1 do 2 kilometra i osvajajući nekoliko Muslimanskih sela čije je stanovništvo pobjeglo. Zbog uporne i odsudne odbrane planinskog masiva Zvijezde od strane 126.brdske brigade ARBiH, pokušaji da se ovaj uspjeh iskoristi su propali čime su snage VRS onemogućene da se ubace iza Olova. Na desnom napadnom pravcu Srpske snage su napadale prema Olovskim Lukama iz pravca istoka, napredujući do prvih kuća okolnih sela ali nisu uspjele da probiju linije odbrane 1.Olovske brdske brigade. Dvije sedmice poslije prvih napada VRS je izgleda usmjerila glavni pravac napada direktno prema Olovu iz pravca juga linijom Kruševo – Baktići – Kremenjača (kota 1113). I ovaj put su napadi VRS zaustavljeni odsudnom odbranom jedinica ARBiH koje su sada bile pojačane i snagama iz 2, 3. i 6. korpusa. Borbe su se nastavile do kraja decembra kada je operacija privremeno zaustavljena. Snage ARBiH koje su uspješno izvodile odbranu i koje su pojačale već prisutne brigade, su bile jedinice mještovitog sastava sastavljene od manjih formacija. Područje Vareša je bilo granica zona odgovornosti 2. i 6. korpusa tj. brigada iz 3. Operativne Grupe 2. korpusa (1.Olovska brdska brigada) i OG Visoko 6.korpusa (126.brdska brigada) koje su posjedale linije odbrane. Glavninu pojačanja je uputio 2. korpus ARBiH, premještajući rezerve iz drugih brigada 3. Operativne Grupe (Kladanj) i u isto vrijeme formirajući taktičke grupe iz 2. i 5. Operativne Grupe (otprilike bataljon iz svake brigade u Operativnoj Grupi – brigade uključene u ove aktivnosti su bile 1. i 2. Tuzlanska brigada, 109. brigada iz Doboja, 111. brigada iz Gračanice i 117. brigada iz Lukavca) a izgleda da je i 3. korpus poslao taktičku grupu. 6. korpus je premjestio lokalne rezerve iz ostalih brigada Operativne Grupe Visoko. Ukupan broj snaga ARBiH je iznosio vjerovatno oko 12.000 ljudi.

36 – Izgleda da su pojačanja iz Hercegovačkog korpusa bila organizovana u taktičku grupu koja se u srpskim izvorima spominje kao “Kombinovana brigada” Hercegovačkog korpusa. Čini se da se ova taktička grupa sastojala iz mješovitih bataljona iz sastava 15.hercegovačke pješadijske i 19.hercegovačke lake pješadijske brigade i vjerovatno snaga 8.hercegovačke motorizovane brigade. Uz ova pojačanja iz Hercegovine izgleda da je i Vojska Jugoslavije poslala jedinice iz sastava svoje elitne 63.padobranske brigade – koje su se u to vrijeme borile oko Teočaka – da predvode napad.

37 – Sljedeći opis je ponovo baziran na analizi onovremenih medijskih izvještaja uz pomoć mape razmjera 1:50000, ali su ovaj put konsultovani i dodatni Srpski izvori – beogradski Tanjug i Radio Beograd. Reutersov izvještaj od 15. januara koji je donio UN-ove opise borbi je također bio koristan:
Novi napad VRS je počeo 12. januara istim pravcem kao i neuspjeli napad iz novembra i decembra. Ovaj put su ipak snage Hercegovačkog korpusa uspjele probiti linije ARBiH osvjajući “tri linije ukopanih bunkera i tranšea pokrivenih zemljom” (izvještaj Tanjuga 13. januar 1994) i zauzimajući selo Kruševo na desnom krilu. Snage VRS-a su nastavile napad i 15. januara su objavile da su zauzele selo Prgoševo 3 kilometra južno od Olova čime je VRS napredovala oko 4 kilometra u odbrambeni pojas snaga ARBiH i time zaprijetila da će se probiti i zauzeti grad. Ipak pojačanja ARBiH poslata iz 1, 2. i 3. korpusa su stigla na vrijeme i u teškim borbama tokom sljedećih nekoliko dana Muslimanske trupe su uspjele da zaustave srpski napad i povrate Prgoševo iako je Kruševo ostalo u rukama VRS. Nakon ovih događanja ofanziva VRS na Olovo je obustavljena…”

Bosna: Olovo, Novembar 1993 - Januar 1994

Sarajevska operacija – zadnji pokušaj deblokade Sarajeva(5)

6. BORBENI USPJESI 111. VITEŠKE BRDSKE BRIGADE U OKVIRU SARAJEVSKE OPERACIJE, JUNA 1995. GODINE

…Tokom maja 1995. godine, intenzivno su se odvijale pripreme jedinica i komandi za operaciju, s cijljem deblokade Sarajeva. U okviru te operacije, dijelovi 111. Viteške brdske brigade, pod komandom Šefćeta Baždarevića, na Bjelašničko – treskavičkom bojištu su dobile zadatak da razbiju neprijateljske snage u rejonu Gaja, Javorka, Kukova, istočnih padina Kilavca, Litice i Lastve. Odlučeno je da težište napada bude u pravcu Kukova, Gaja i duž komunikacije prema Godinji, Godinjskim Barama i Trnovu. U to vrijeme, komandant 111. Viteške brdske brigade, Mehmed Cero, se nalazio u Sarajevu sa jedinicama koje su bile angažirane prema Vogošći, na zadacima deblokade Sarajeva iznutra.
Pripreme za napad, po tom planu, su se privodile kraju u drugoj polovini maja 1995. godine. U to vrijeme je realizirana smjena jedinica. Sa Bjelašničko – treskavičkog bojišta je otišao 3. bataljon 111. Viteške brdske brigade, a došao 2. bataljon Šefćeta Baždarevića. Ustvari, prethodnica 2. bataljona, na čelu sa Rahmanom Hajdarevićem, je došla 26.05, a glavnina 01.06.1995. godine.
U periodu priprema za Sarajevsku operaciju, jedinice 111. Viteške brdske brigade su 03.06.1995 godine pokušale osloboditi Pašinu Planinu, Nikoline Stijene i Đokin Toranjm s ciljem da se neprijateljske snage potisnu dublje prema Rogoju. U tome se nije uspjelo, pored ostalog, i zato što je načelnik Štaba brigade, Tašo Dacić nagazio na minu, ali je srećom njegovo stopalo uspješnom operacijom spašeno.
Na IKM 1.korpusa, 14.06.1995. godine jedinicama je data zapovijest za napad u okviru operacije za deblokadu Sarajeva. Kao što je već navedeno, 111. Viteška brdska brigada je dobila zadatak da razbije neprijateljske snaga u rejonu Gaja, Javorka, Kukova, istočnih padina Kilavca, Litice i Lastve. Težište napada je bilo u pravcu Kukova, Gaja i duž komunikacije prema Godinji, Godinjskim Barama i dalje prema Trnovu. U tom napadu, na čelu sa komandantom Šefćetom Baždarevićem je učestvovao kompletan 2. bataljon 111. Viteške brdske brigade, ojačan sa jednom četom iz 141. brigade, jednom četom iz Fojničke brigade, jednom četom iz Visočke brigade, sa dva tenka T-55, dva ZIS-a 76 mm, jednim topom B-1 76 mm, tri minobacača 120 mm, baterijom minobacača 82 mm i vodom PAT-ova 20/1. Za protivoklopnu borbu, 111. Viteška brigada je ojačana raketnim sistemom “MILAN”.
U prvom borbenom ešalonu su bile sljedeće jedinice:
– četa Ibre Lakovića je imala zadatak da razbije neprijatelja u rejonu Gaja i Strugojnice, gdje se angažirao i komandant bataljona Šefko Marevac;
– desno, napadala je četa Rahmana Hajdarevića ojačana sa izviđačko – diverzantskim vodom, sa zadatkom da razbije neprijatelja u rejonu Kukova;
– između čete Lakovića i Hajdarevića, napadala je Fojnička četa;
– četa Adema Subašića je napadala desno od Kukova prema Kilavcu, sa zadatkom da razbije neprijatelja na prednjem kraju i nastavi napad prema Godinji.
Naše snage za vatrenu podršku napada su raspoređene: minobacači 82 mm u rejonu sela Dujmovića; minobacači 120 mm na putu od Pazarišta prema Kukovima; PAT-ovi 20/1 na Mlakvi i Orlici.
Ranije su naši osmatrači i izviđači otkrili da četnicima dolazi ručak između 14.00 i 15.00 sati i da tada, budnost na njihovim položajima popušta. Naš tenkista Slaviša Šućur je laserskim uređajem izmjerio da je odstojanje od njegovog tenka do neprijateljskog utvrđenja, koga je trebao gađati, 1.560 metara.
Iz tog početnog rasporeda, postupajući po navedenoj zapovijesti, 2. bataljon 111. Viteške brdske brigade je 16.06.1995. godine napao neprijatelja na položajima u rejonu Litice i Lastve, na desnom krilu, odnosno na spoju sa jedinicama 2. Viteške motorizovane brigade. Uspjeha nije bilo, ali je naša artiljerijska priprema bila vrlo žestoka, uz istovremeno izviđanje po dubini neprijateljskog rasporeda. Taj napad je, ustvari, imao karakter operativnog maskiranja, u okviru pripreme glavnog napada koji će usljediti 18.06.1995. godine. Napadom u pravcu Litice i Lastve, neprijateljske snage su isprovocirane da reagiraju, tako da su naše izvidnice prema pokretima i drugim oblicima reagiranja precizno otkrile položaje njihove artiljerije, pravce dovođenja snaga i međuprostore.
Artiljerijskom pripremom, naš napad je počeo u 15.15 sati, 18.06.1995. godine, direktnim pogotcima od strane naših nišandžija i posluga na tenkovima, minobacačima i topovima. Poslije kraće artiljerijske pripreme, u napad je krenula i naša pješadija. Efikasno su razbili četničke jedinice na prednjem kraju, a zatim po dubini oslobodili:
– sela Mijanoviće, Brutuse, Milje i Godinju.
– objekte Javor, Kukove, Brda, Ostružje, Runjevicu, Liticu, Lastvu, Desiće, Krivodole, Jasiku i Gračan Brdo.
Oslobađanjem tih objekata, jedinice 111. Viteške brdske brigade su izbile na liniju: Pendičići – Šestaljevo – selo Turovi. To su linije na kojima su naše jedinice dočekale Dejtonski mirovni sporazum.
Iako je to bio jedini rezultat u okviru šire operacije za deblokadu Sarajeva, u kojoj je učestvovalo više korpusa Armije RBiH, interesantno je da Mehmedu Ceri, komandantu 111. Viteške brdske brigade i Šefćetu Baždareviću, komandantu 2. bataljona te brigade, niko nikada nije pružio ni ruku u znak zahvalnosti i priznanje za rezultate koji su pod njihovom komandom, postignuti u toj operaciji.
U tim borbama niko od naših boraca nije ranjen niti je poginuo. Narednih dana, dok se pretraživao teren, sakupljao ratni plijen i dok se na dostignutim linijama organizirala naša odbrana, bilo je ranjenih od nagaznih mina, posebno u rejonu bivše linije razdvajanja između naših i neprijateljskih jedinica. Na mine su stali i teško ranjeni Šefko Marevac, koji je izgubio nogu, Ejub Kubat koji je također izgubio nogu, Manojlo ______ koga je geler aktivirane potezne mine pogodio u glavu, usljed čega je zadobio trajne posljedice.
Za dalja djejstva bile su bitne dvije činjenice: (1) jedinice koje su bile lijevi i desni susjedi 111. Viteške brdske brigade nisu pošle u napad, usljed čega se javio problem ugrožavanja bokova jedinica koje su napredovale, ali i problem mogućeg odsijecanja i okruženja naših jedinica koje su se u uklinile u raspored neprijatelja; (2) Komanda 1. korpusa ponovo nije imala rješenja za uvođenje svježih snaga, radi eksploatacije velikih uspjeha koje je postigla 111. Viteška brdska brigada. Žalim što nisu iskorišteni uspjesi 111. Viteške brdske brigade, posebno zato što sam obaviješten da je Trnovo bilo napušteno, te da u tom gradu nije bilo ni vojske ni stanovništva.
Uslijedila je stagnacija borbenih djejstava, što je neprijatelj iskoristio i konsolidirao svoju odbranu. U međuvremenu, na Bjelašničko – treskavičko bojište je doveden jedan bataljon iz 211. brigade 2. korpusa ARBiH sa područja općine Srebrenik. I dalje su pokušavani naši napadi prema Trnovu, ali kasno i bez uspjeha, jer se neprijateljska odbrana stabilizirala. U tim pokušajima poginuo je komandant 14. divizije Zaim Imamović…”

izvor: 1.slavna i viteška brigada, str. 492 – 494; Ibrahim Dervišević

Prethodni stariji unosi

wordpress visitor counter
Prati

Get every new post delivered to your Inbox.